مقايسه مباني هويت در تعدادي از رساله‌هاي علماي موافق و مخالف مشروطه

هويت با مفهوم امروزين آن در كشور ما نخستين بار در دوره قاجار مطرح شد. به‌طور عمده در ابتدا آنچه كه از هويت طرح گرديد بحث هويت ملي بود كه انديشه بازگشت به گذشته باستاني و نفي و رد دين به‌عنوان عامل عقب‌ماندگي را مطرح مي‌كرد. در مقابل اين جريان گروهي از عالمان ديني نيز معتقد بودند تنها راه اعتلاء مسلمانان برگشت به دين و آموزه‌هاي ديني است. با آغاز حركت مشروطه‌خواهي مردم، اين دو انديشه در تقابل جدي با يكديگر قرار گرفتند. در اين مقاله تلاش شده است پس از تعريف واژه هويت و مفهوم آن در علوم اجتماعي و انساني، رويكرد و مباني هويتي مطرح‌شده توسط علماي موافق و مخالف مشروطه در اين رساله‌ها، بررسي گردد. از ميان رساله‌هاي متعددي كه در موافقت و مخالفت حكومت مجلس و مشروطه توسط علما نوشته شده در اين مقاله 4 رساله از علماي موافق مشروطه و 3 رساله از علماي مخالف بررسي شده است. نتيجه به دست آمده حاكي از آن است كه اين دو دسته از عالمان به دليل پايگاه اجتماعي يكسان، مخاطبان يكسان و بنيان‌هاي نظري يكسان در مقابل يك حركت ملي، با تفسيرهاي متفاوت از دين به تأييد يا عدم تأييد حكومت مشروطه اقدام كرده‌اند و در واقع هويت مد نظر هر دو گروه هويت ديني است.