نقد و تحليل رويكردهاي نظري به هويت تاريخي و تمدني ايرانيان

بـحث هويت از مهم‌ترين مـسائل مـطرح در گرايش‌هاي سـياسي اجتماعي ايران معاصر بوده كه در چند دوره متمايز تاريخي مانند دوران پيش از اسلام، سده‌هاي ميانۀ اسلامي تا عصر صفويه، و سده‌هاي نوزدهم و بيستم ميلادي قابل بررسي است. تصوير هويت ايراني به‌عنوان جامعه اي داراي سرزمين، تاريخ، فرهنگ و ميراث سياسي خاص در بسياري از متون دوره اسلامي، اعم از آثار نـويسندگان عـرب و ايـراني بازتاب يافته و در سنت‌ها، باورها، هنر و ادبيات ايرانيان نمود پيدا كرده است. در اين ميان، مسأله هويت تاريخي ايرانيان از ديدگاه محققان پست‌مدرن رد شده است. مقاله حاضر كوشيده است رويكردهاي ايران‌شناسان معاصر را درباره هويت تاريخي و تمدني ايرانيان تحليل و بررسي نمايد و جايگاه تاريخي هويت ملي ايراني و مؤلفه‌هاي هويتي را در اين رويكردها مشخص كند. نتايج پژوهش نشان مي دهد كه رويكردهاي نژادي، يك‌جانبه گرايانه، انحطاط، پيوستگي و تداوم، و نيز پراكندگي و گسست در بين محققان تاريخ ايران وجود دارد كه با اتكا بر عناصري چون نژاد، زبان، حكومت، تجربه مشترك تاريخي و... تبيين شده است.