آيين دادرسي كيفري در تاريخ بيهقي: ديوانها و روند رسيدگي

Criminal procedure in Tarikh-e- Beyhaqi: Courts and proceedings

يكي از مواردي كه اخيرا بسيار توجه پژوهشگران را به خود جلب كرده مطالعات ميان رشته اي است.در پژوهش حاضر ما تاريخ بيهقي را به منظور پيوند «ادبيات» و «حقوق كيفري» برگزيديم.با تأملي در اين اثر درخشان ادب فارسي مي توان رگه-هايي از چگونگي نظام كيفري حاكم بر عصر غزنويان را به دست آورد..نتيجه ي به دست آمده آن بود كه بخش هايي از تشكيلات اداري غزنويان كه به نوعي با نظام قضايي هم در ارتباط بودند شامل اين موارد مي شد: ديوان وزارت، عرض، رسالت، مظالم، اشراف، استيفا و قضا.آيين دادرسي كيفري با توجه به موارد ذكر شده در تاريخ بيهقي از مراحل ثابتي پيروي نمي كند.تنها دادگاهي كه بيهقي به صراحت از آن در كتاب خود نام برده «مظالم» است كه در آن پادشاه يا جانشين او به رسيدگي به شكايات مردم مي پرداختند.گاهي اختلافات شخصي و كينه توزي ها باعث برخوردي نامناسب، خشونت بار (همراه با شكنجه و اكراه) و به دور از ادب با متهم مي شد و به اين صورت حكمي ناعادلانه نيز در باب وي صادر مي گشت. فقط در برخي شرايط خاص به دستور اسلام در اين زمينه ها عمل مي شدو .به طور كلي آيين دادرسي كيفري پيروي چنداني از شرع ندارد و بيشتر رسيدگي ها عرفي است.