سيماي عرفان در كلام سعدي، فرمانرواي اخلاق و تربيت

simaye erfan dar kalam saadi farmanravaye akhlagh va tarbiat

در ديدگاه عرفاني سعدي خداپرستي و اعتقاد عملي به مسايل ديني موج مي‌زند؛ ولي به عنوان عارفي كامل كه همه مسالك معنوي را در نقطه توحيد پيوند مي‌دهد، به كتاب هستي و زيبايي‌هاي آن كه به زبان‌هاي گوناگون تسبيح خداوند مي‌كنند، سخن رانده است. سعدي اگرچه درتمام آثارش با صراحت، خويشتن را در زمره ي عارفان نام مي‌برد؛ ولي عرفان و دينداري او آرام، معتدل، بي‌ريا و بدون تعصّب است و همواره سعي دارد آموزه‌هاي عرفاني را در خدمت اجتماع و اصلاح امورمردم به كار برد. شيخ اجل ديدگاه عرفاني بسيار روشن، ساده، طبيعي و خالي از ابهام و پيچيدگي دارد. چه، به نظر او همه افراد انساني در اصل فطري نيكند و مي‌توانند به ذروه‌ي فضيلت و معرفت نايل آيند و نفس خود را از بدي‌ها بپيرانند و به نيكي‌ها بيارايند. ايشان پرهيز از عجب و خودبيني را بر سالكان و عارفان واقعي واجب داشته و معتقد است اگر عارف اين پرده‌هاي گوناگون را كنار زند در آن صورت آفتاب حقيقت را از هر سو تابان مي‌بيند و در مي‌يابد.