پيوند اسطوره و عرفان و بررسي اسطوره جام جم و تحوّل معنايي آن در عرفان اسلامي

The link between myth and mysticism and the investigation of Jam Jam myth and its semantic transformation in Islamic mysticism

اسطوره ها جلوگاه انديشه ي هر ملتي است و گنجينه اي رمزي و قدسي براي بررسي سرچشمه ي معنويت گرايي و حافظه ي جمعي انسان هاست، و ايران به عنوان يكي از تمدن هاي باستاني، زادگاه اسطوره هاي بزرگ و بي مانند است. مركز اشراق نور كه نخستين جامعه ي توحيدي را در خود جا داده و قديمي ترين مردم يكتاپرست را به وجود آورده است. «جام» كه ما در اين جا در صدد يافتن پيوند و ارتباط آن با دل روزگاران هستيم، مفهومي است كه عمري دراز بر آن گذشته است و مانند همه ي سنت هاي باستاني، اصل و منشاء آن در غبار تاريخ گم شده است. جام مفهومي نزديك به مفهوم «فرّ» داشته است، و در اساطير ايراني داراي مفهوم گسترده و آييني است و در پيشينه ي كهن خود با فرّ آميخته شده و نمودهايي مانند سنگ، مُهره، پياله و مفاهيمي مانند بركت بخشي، قدرت بخشي، اسرار نمايي، رازگشايي، آگاهي فزايي و خردمندي در پيوند بوده و مصداقي گسترده يافته است كه در سيري تاريخي، بازنمودي رمزوار در عرفان ايراني اسلامي به خود گرفته است و سرانجام هويت رمز واره اي آن در مفهوم دل پاك و باطن آيينه سان عارف، جلوه گاهي براي تجلّي جمال معشوق آسماني پيدا كرده و مبدّل به دستمايه اي براي كسب معرفت والا و درك اسرار كاينات شده است. بنابراين اسطوره ها حكايت زندگي معنوي انسان بوده و بخش عمده اي از اين معنويت را عرفان در بر مي گيرد. به همين دليل اسطوره و عرفان وابستگي هاي بسياري با هم دارند كه بايستي مورد مطالعه قرار گيرد.