ارائه رويكرد تلفيق ارزيابي راهبردي محيط زيست در اسناد مناطق آمايشي كشور - مطالعه موردي منطقه شش آمايشي ايران

همانند بسياري از كشورهاي در حال توسعه، ايران نيز دستخوش تحولات سريع توسعه قرار گرفته است. طي سال‎هاي اخير، كشور شاهد رشد بالا و در خور توجه در حوزه‎هاي مختلفي همچون صنعت، حمل و نقل، انرژي و غيره بوده است،كه اثرات نامطلوب محيط زيستي ناشي از اين فعاليت‎ها به همان نسبت در حال افزايش است. در واقع مي‎توان گفت كه فرآيندهاي توسعه در نتيجه سياست‌هاي كشور طي چهار دهه گذشته با بهره برداري گسترده از منابع طبيعي همراه بوده است و از آنجا كه توسعه پايدار به عنوان يك اصل اساسي در برنامه‎ريزي توسعه مورد توجه قرار گرفته، اصلاح نظام‎هاي برنامه‎ريزي موجود به منظور مقابله با چالش‏هايي كه توسعه‎هاي مختلف با آن مواجه هستند در تحقق هدف پايداري، ضروري به نظر مي‎رسد. هدف از انجام اين مطالعه نشان دادن مزيت ادغام ارزيابي راهبردي محيط زيست در برنامه آمايش سرزمين به عنوان راهكار اساسي در اعمال ملاحظات محيط‎زيستي در سطوح سياست‌گذاري‎ها و تصميم‌گيري‎ها در كشور است. در واقع اين تحقيق به دنبال اين بود كه پس از غربالگري اهداف و راهبردهاي توسعه در اسناد آمايش سرزمين استان‏هاي منطقه 6 آمايشي ايران، سازگاري اين اهداف و راهبردها را با مؤلفه‎هاي محيط‎زيستي مقوله پايداري، ارزيابي نموده و جايگاه ارزيابي راهبردي محيط‎زيست را در اسناد آمايش سرزمين در ايران مورد بررسي قرار دهد. در اين پژوهش بخش راهبردي و اجرائي اسناد آمايش سرزمينِ سه استان واقع در منطقه شش آمايشي ايران يعني استان‎هاي تهران، قم و البرز مورد مطالعه و بررسي قرار گرفتند و اهداف كلان توسعه در هريك از آن ها شناسايي و استخراج شد. پس از آن ابتدا تطابق و عدم تطابق اهداف با يكديگر بررسي شد و با تشكيل ماتريس سازگاري، هم راستايي اهداف مذكور با پارامترهاي محيط‎زيستي مورد ارزيابي قرار گرفت. پارامترهاي SEA در اين تحقيق از طريق اهداف توسعه پايدار (SDGs) و بومي‏سازي آن‎ها براي ايران از طريق انطباق با سياست‎هاي كلي نظام در حوزه‎هاي مختلف از جمله آب، محيط‎زيست و آمايش سرزمين استخراج گرديده‎اند. از اين رو سازگاري اهداف توسعه‎اي اسناد آمايش منطقه 6 آمايشي كشور با اهداف محيط‎زيستي ارزيابي و مورد مقايسه قرار گرفتند و مشخص شد ملاحظات محيط زيستي به گونه‎اي پراكنده و فاقد انسجام و ساختار لازم در اين اسناد مدنظر بوده‎اند. بنابراين در راستاي تحقق اهداف توسعه پايدار در كشور و دستيابي به توسعه همه جانبه اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و محيط زيستي، تقويت مباني ارزيابي راهبردي محيط زيستي در كشور و ادغام مطلوب و اثربخش آن در مباحث مربوط به آمايش سرزمين پيشنهاد گرديد