دولت ديني و مشاركت سياسي در گستره تمدني؛ رهيافتي قرآني به نظريه مشاركت سياسي حداكثري مشروط (وا- كارگزارانه)

پرسش اصلي مقاله آن است كه در تفكر قرآني چه رهيافتي از مشاركت سياسي، رهيافت موجود يا مطلوب است. فرضيه پژوهش، بر آن است كه در دولت ديني، مشاركت سياسي و رقابت درون رژيم سياسي نه عليه يا صرفاً براي آن است و در ميان رهيافت‌هاي مشاركت سياسي واگذارانه و كارگزارانه؛ رهيافت مطلوب قرآن به رهيافتي كه مي‌توان وا-كارگزارانه و «حداكثري مشروط» ناميد نزديك‌تر است كه در حدوث و بقاي دولت ديني شرطيت دارد. مشاركتي كه به صورت جزءالعله داراي اصالت است اما مشروط و مقيد به برخي شروط و شرايط پيشيني است. در پژوهش علاوه بر آيات شورا و بيعت آيات ديگري مانند آيات وفاي به عقد، امر به معروف و نهي از منكر، خطابات عمومي قرآن، خلافت و امانت و ... مورد نسبت‌سنجي با مشاركت سياسي واكارگزارانه قرار گرفته‌اند. بر اين اساس حجيت عقد سياسي ميان حاكم و مردم، الزام نهاد شورا در عرصه عمومي، مشاركت سياسي فعال به مثابه امر به معروف و نهي از منكر و دخالت در تعيين سرنوشت، حق انتخاب‌گري و گزينش عمومي مردم، خلافت نوعيه مشككه از خداوند در راستاي حق مشاركت و حق وانهادن حكومت به شايستگان به مثابه امانت از اركان رهيافت مشاركت سياسي «حداكثري مشروط» (واكارگزارانه) است.