پارادوكس در عرفان با نگاهي به مثنوي معنوي مولانا

انسان اگر به درون خويش مراجعه كند قطعاً درمي‌يابد كه اقيانوسي عظيم از تناقضات است. آدمي مي‌خواهد حياتي شاد داشته باشد، اما به چيزهايي مي‌انديشد كه عميقاً او را آزرده و غمگين مي‌سازند. او آرزوهاي بالابلندي دارد، اما راحت‌طلبي وي هرگز رخصت تلاش را براي اهدافش نمي‌دهد، آن گاه كه افراد پيرامونش را دوست دارد؛ اما هرگز در راستاي كسب خشنودي آن‌ها خود را به زحمت نمي‌اندازد. او انس و اطاعت رب خويش را بهترين عمل و بزرگ‌ترين توفيق مي‌داند؛ اما گاه خود را اسير شيطان و هواي نفساني خويش مي‌يابد. پارادوكس كه از به وحدت رسيدن دو امر ناسازگار با يكديگر شكوفا مي‌شود در منظومة گران سنگ مثنوي بسيار تجلي دارد. پارادوكس تنها از چينش ناسازگاري‌ها در كنار هم به وجود نمي‌آيد؛ بلكه خلق اين‌گونه زيبايي‌ها شاعري هنرمند و قدرتمند مي‌طلبد كه مولانا آن را در ضمير خويش دارد. مولانا به عنوان عارف والامقام با خلق فراوان مفاهيم پارادوكسي عقيدة خويش به قدرت مطلق الهي را به ظهور رسانيده است و بر موسيقي معنايي اثر خويش بسي جان مضاعف مي‌بخشد. پژوهش پيش روي، علاوه بر تعريف پارادوكس و بيان انواع آن، به تبيين خاستگاه و اهميت آن و نيز علل تناقض‌گويي، اهميت و شيوة درك زبان پارادوكس پرداخته و نمونه‌هايي چند از پارادوكس را در مثنوي معنوي بيان مي‌دارد.