بررسي تقابل‌هاي دوگانه در داستان قلعة هوش‌ربا(ذات‌الصُّور) از دفتر ششم مثنوي

تقابل‌هاي دوگانه يكي از اصول اساسي نظرية ساختارگرايان است كه برخاسته ‏از انديشه‌هاي فردينان‌دو‌سوسور سوئدي است. در اين نظريه، معني هر واژه در نظام نشانه‌اي، منوط به روابط تقابلي است و با تحليل‌هاي متقابل در متن مي‌توان به ‏آاراء و افكار شاعر يا نويسنده پي‌برد. بدين معنا كه‏مجموعِ عناصر يك متن در يك نظام پويا و از رهگذر ارتباط‌هاي متقابل با هم بايد بررسي شوند. از سوي ديگر بايد اشاره‏كرد كه ‏آثار ادبي فارسي(عمدتاً كلاسيك) سرشار از تقابل‌هاي دوگانه‏است چرا كه هر يك از آنها به فرقه‌ها و مذهب‌هاي متنوعي گرايش داشته‌اند از اين‌رو با استفاده‏از آثار هنري در پي بازتاب ايدئولوژي خود و دفاع از آن برآمده‌اند. مولانا جلال‌الدين رومي يكي از شاعران كلاسيك فارسي است كه ‏مثنوي او سرشار از تقابل‌هاي دوگانه ‏است و به وسيلة آنها تفكرات عرفاني خويش را بيان كرده ‌است. بنابراين نوشتار حاضر با روش توصيفي-تحليلي به بررسي تقابل‌هاي دوگانه به عنوان يكي از عناصر محوري مثنوي قلعة هوش‌ربا(قلعة ذات‌الصُّور) از دفتر ششم پرداخته ‌است. با توجه به‏مشرب عرفاني مولانا به نظر مي‌رسد؛ كاركرد تصويرهاي ادبي قلعة هوش‌ربا، بازنمايي تقابل ميان عالم صورت و معنا، عاشق و معشوق، انسان كامل و سالك مبتدي، عشق مجازي و عشق حقيقي است و اين مثنوي در حقيقت تلاشي است براي كشف روابط ميان عناصر مذكور.