رنگ دين و مذهب بر شعر فرخي سيستاني

The color of religion on Farrokhi Sistani s poetry

ديوان فرخي سيستاني كامل‌ترين ديوان برجاي مانده از عصر غزنوي است. همين امر برتري شــاعر را نسـبت به معاصـرانش نشان مي‌دهد. رواني اشعار فرخي و دوري كـلام او از لغات دشوار عربي، ذهن را مردد مي‌كـند كه فــرخي با زبان و شعر عرب آشــنايي چنداني نداشته است. در مقالۀ پيش رو كه به شيوۀ علمي - پژوهشي فراهم آمده است، نگارنده كوشـيده است در ديوان فرخي به تأثير زبان و فرهنگ و ادب عرب بپردازد و در بحث تفصيلي مقاله، موارد استفاده از آن را با ذكر مثال نشان دهد. از آنجا كه فرخي سيستاني در روزگار جواني براي دهقان سيستاني به شاعري و دبيري و منشي‌گري مشغول بود، به زبان و ادب عرب آشنا بوده اسـت. ديوان او بهترين منظـر براي اين ادعاسـت. از نمـونه‌هاي زبان و ادب عرب در ديوان فرخي مـي‌توان كاربرد واژه‌هاي عربي در قافيه، استفاده از لغات دشوار عربي، ذكر نام ادباي عرب، تضمين آيات قرآني، كاربرد اصطلاحات و جملات عربي، آوردن نام ســوره‌هاي قرآن و اشـاره به مضمـون آيـات و ضرب‌المثل‌هـاي عربي، رعايت‌كردن ويژگـي‌هاي صرفي زبـان عرب، ذكر مضامين مشترك شاعران عرب و اشاره به برخي مناسبت‌هاي ويژۀ ادبيات عرب را نام‌ برد. شعر فرخي سيستاني نمودي از شعر درباري عصر غزنوي است. توصيف موضوعاتي نظير تشرّع و غزا و حمايت از دين اسلام و حتي مبارزه با قرمطيان و قتل عام شيعيان ري و ويراني آنجا از جمله مفاخري است كه شاعر ممدوح را با آن ستايش مي‌كند. هيچ‌كدام از نمــودهاي قرآن يا فرهنگ و زبان عربي جايي در عمق باور مذهبي شـاعر ندارد. به راحتي مي‌توان نمـونه‌هايي از ضـعف عقايد مذهبي و بي‌پروايي‌هاي شاعر نســبت به آيين‌ها و واجبات اسـلامي را در ديوان او مشــاهده‌كرد. تسلط فرخي سيستاني به زبان، فرهنگ و ادب عرب، چونان ابزاري اسـت كه به شاعر كمـك مي‌كند در ستايش ممدوح فروگــذار نكند و از سـوي ديگر دانش و تشـخّص خود را به نمايش بگـذارد.