تضاد معاني و مضامين و تناقض گويي در شعر حافظ شيرازي

The Contradiction of Meaning, Themes in Hafiz’s Poem

عليرغم اظهار نظرهاي برخي از حافظ پژوهان، كه معتقد به انسجام و وحدت معنايي و مضموني در غزليات حافظ شيرازي هستند و همنوا با برخي از اساتيد حافظ شناس و حافظ پژوه، مي توان مدّعي شد كه در غزليات حافظ نيز همچون سور و آيات قرآن و شعراي سبك هندي، انسجام و وحدت معنايي چنداني به چشم نمي خورد؛ يعني در غزليات حافظ نيز با تأسي از آيات قرآن و همنوا با شعراي سبك هندي، معاني و مضامين متضادي در محدوده ي يك غزل و كلّ غزليات به چشم مي خورد كه در دو شكل مثبت(ستايش) و منفي(نكوهش) همديگر را نقض مي كنند. علت اساسي اين عدم انسجام و عدم وحدت معنايي و تناقض گويي را در مي توان در عواملي نظير: اُنس با قرآن، آشتي دادن افكار و انديشه هاي خيّامي با انديشه هاي عرفاني و قرآني در غزل، قرار گرفتن در موقعيت هاي مختلف در زندگي، عدم تعادل روحي و رواني، تغيير يافتن عواطف و احساسات و غرايز وي در طول سنين عمر، دستيابي به معني و مضمون جديد و ... دانست. نگارنده در اين پژوهش معاني و مضامين متضاد و تناقض گويي را از كلّ غزليات حافظ شيرازي استخراج كرده و به ترتيب حروف الفبايي مورد بررسي قرار داده و از اشعار شعراي ديگر، بخصوص شعراي سبك هندي هم شواهد مثالي در پي نوشت مقاله ذكر كرده است. هدف از اين تحقيق تعيين موارد تضاد معاني و مضامين در شعر حافظ شيرازي است. نتيجه ي تحقيق اينكه تضاد معاني و مضامين و تناقض گويي در شعر حافظ شيرازي، بر خلاف اظهار نظر كساني كه معتقد به انسجام و وحدت معنايي و مضموني درغزل حافظ هستند، زياد است.