شبكۀ واژگان و كاربردهاي آن در نسخه‌كاوي و متن‌پژوهي مطالعۀ موردي: بررسي آثار حساب در دورۀ اسلامي (از سدۀ پنجم تا سيزدهم هجري قمري)

Technical Terms Network in Manuscripts Studies and Textological Researches

شبكۀ واژگان روشي ابداعي به‌منظور يافتن تشابه ميان متون از راه تطبيق اصطلاحات تخصصي و واژگان به‌كار رفته در آن‌هاست. اين شيوه كه از شبكۀ معنايي علم زبان‌شناسي الگوبرداري شده است، در يافتن مآخذ اصلي يك كتاب و همچنين تشخيص هويت يك متن ناشناس كارايي دارد. رساله‌هاي رياضيات و خصوصاً حساب، به ‌سبب ساختار منطقي خود، شباهت بسيار زيادي به يكديگر دارند و همين امر بعضاً سبب بروز اشتباهاتي در تشخيص عنوان و مؤلف اثر، ترجمه انگاشتن برخي متون اصيل فارسي‌ يا خلط آثار با محتواي مشابه در فهرست‌نگاري نسخ خطي شده به‌گونه‌اي كه در بسياري موارد و با تكيه بر اطلاعات فهارس، خطاي مزبور در ميان پژوهشگران تكرار گشته است. اين پژوهش بر آن است تا با معرفي اين شيوۀ نوين، به‌وسيلۀ جستجوي هدفمند و نهايتاً تطبيق محتواي متون، رهيافتي نو در طبقه‌بندي متون، به‌ويژه منابع حساب و همچنين بازشناسي هويت و مأخذشناسي آن‌ها ارائه ‌كند.

Technical Term Network (TTN) is an innovative method to find similarities among texts by matching technical and scientific terms used in them. This model, inspired by and built based on the semantic network of linguistics, is effective in finding the primary sources of a book and recognizing the identity of an unknown text. The treatises of mathematics and especially arithmetic ones are very similar to each other due to their logical structure; this issue sometimes causes faults in identifying the title and author of the work, especially if the copy is acephalous, i.e. missing the beginning of the text, mistaking some original Persian texts for translations, or confusing works with similar content in cataloging manuscripts in such a way. In many cases, the mentioned inaccuracies have been repeated by the researchers who rely on the information of the indexes. This research aims to introduce a new method in the classification of texts and manuscripts, especially arithmetic sources in the Islamic period (5th-13th centuries AH/11th-18th centuries AD), in order to take a novel approach by means of a targeted search instead of adapting the total content of the texts, to criticize their sources and recognize their identities.