آثار و بركات فردي خلافت انسان در قرآن كريم در گام دوم انقلاب اسلامي از منظر تفاسير شيعه و اهل سنّت

Individual effects and blessings of the human caliphate in the Holy Quran from the perspective of Shiite and Sunni interpretations

پژوهش حاضر عهده دار تبيين چيستي خليفةاللهي انسان و آثار و بركات آن در نزد مفسران شيعه و اهل سنّت در گام دوم انقلاب اسلامي است. گسترده ترين آيه اي كه اين بحث را مطرح كرده، آيه سي ام سوره مباركه بقره است كه خداي متعال در اين سوره، قبل از اشاره به خلقت انسان، به مقامات و درجات معنوي وي كه همان مقام خلافت است، اشاره كرده است. اين حاكي از اهميت و ضرورت اين مسئله در سرنوشت انسان است كه بشر را از ساير موجودات متمايز ساخته و جايگاه او را در نظام هستي مشخص نموده و در پرتو اين مقام، ساير موجودات، مسخّر او شده اند. بر اساس ظاهر برخى آيات وحي، اين مقام اختصاص به گروه خاصى از انسان‏ها - حضرت آدم(ع) و ذريه معصوم او ندارد و از طرفي شامل افرادي كه از مرتبه انسانيت تنزّل كرده نخواهد بود، ‌از اين رو،‌ افراد غير معصوم بستگي به ظرفيت خود،‌ با تحقق شرايط،‌ كسب معيارها و رفع موانع،‌ در حد خود خليفة الله هستند؛ گرچه بالاترين مرتبه خلافت، مربوط به انسان كامل است كه در صدر آن، معصوم(ع) است. نتايج تحقيق حاضر نشان مي دهد كه مظهر خدا شدن، مسجود فرشته ها شدن، معلم فرشته ها شدن، حيات متعالي، آرامش، داشتن نور براي حركت در ظلمات، رستگاري، خروج از ظلمات، سعادت، بهشت و فوز عظيم از آثار فردي خلافت انسان از ديدگاه مفسران شيعه است. از آنجا كه دانشمندان و مفسران اهل سنّت، آثار و بركات خليفه و حاكم را به مديريت جامعه دينى منحصر كرده‏اند؛ از نظر آنها، عمده‏ترين نقشى كه خلافت در جامعه دارد، تأمين عدالت اجتماعى با اجراى قوانين اسلامى در جامعه دينى، تأمين امنيت عمومى براى ايجاد آسايش و آرامش در جامعه دينى، پاسدارى از مرزهاى جامعه اسلامى و توسعه و گسترش اسلام است. روش گردآوري اطلاعات در اين پژوهش به صورت كتابخانه اي بوده كه با شيوة توصيفي – تحليلي از اسناد نوشتاري، سامانه هاي رايانه اي و نرم افزارهاي علمي سامان يافته است.