تجربه زيسته معلمان دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه از نقش كادر مديريتي در دوران كرونا؛ دلالت‌هايي براي آينده

اخيراً با شيوع كرونا ويروس، نظام‌هاي آموزشي دنيا دگرگون (لي، گوآن، وو، وانگ، ژويو تانگ ، 2020؛ بائو ، 2020؛ بلتيكين و كويولا ، 2020؛ موراليستا و اورادو ، جئونگ و سو ، 2020؛ عدنان و انوار ، 2020) و در نظام آموزشي كشور ما نيز، سناريوهاي مختلفي ازجمله آموزش دروس از طريق شبكه تلويزيوني آموزش، شاد، تهيه لوح‌هاي فشرده آموزشي و تدوين درس‌نامه طراحي و اجرايي گرديد (رضايي، 1399؛ موسوي و جعفري، 1399). هرچند ظهور آموزش آنلاين و استفاده از آن در همه‌گيري كرونا توانست تا حد زيادي از گسترش ويروس جلوگيري كند (ابوالمعالي، حسيني، 1399)؛ ليكن كودكان با نيازهاي ويژه در اپيدمي كرونا به حاشيه رانده‌شده و از مشاركت مفيد در تجارب آموزشي و دسترسي راحت به آموزش محروم گرديدند (كلينك ، 2019). علاوه بر آن، معلماني كه با دانش‌آموزان داراي نيازهاي ويژه سروكار داشتند نيز، مشكلات زيادي را در تدريس و تعامل با دانش‌آموزان متحمل و با چالش‌هاي اساسي روبرو شدند (كرافورد و همكاران، 2020)؛ معلمان اين گروه از دانش‌آموزان ناچار شدند خود را با آموزش از راه دور وفق داده و نيازمند حمايت همه‌جانبه شدند (ليندر، لتزل، تاريني و شوآب ، 2021). تاكنون تحقيقات متعددي در حوزه آموزش مجازي، فرصت‌ها و چالش‌هاي آن در پاندمي كرونا انجام‌شده (ليندر و همكاران، 2021؛ پيج، كارتريز، اندرسون و بويلي ، بائو، 2020؛ بلتيكين و همكاران، 2020؛ فري و همكاران، 2020؛ ديهاوان، 2020؛ موراليستا و همكاران،2020؛ عدنان و همكاران، 2020؛ جئونگ و همكاران، 2020؛ اعتدادي و همكاران، 1399؛ موسوي و همكاران، 1399؛ محمدياري يالقوز آغاج و همكاران، 1399؛ عباسي و همكاران، 1399؛ محمدي و همكاران، 1399)؛ اما نتايج بررسي‌ها حاكي از فقر پژوهش‌هاي آكادميك در حوزه آموزش مجازي دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه است (ريمز و شليچر ، 2020). مي‌توان ادعا كرد كه در بين عوامل درون مدرسه‌اي، مدير و نقش رهبري او، پس از معلمان، دومين عامل مهم و مؤثر بر پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان است (زين‌آبادي، 1388). مديران مدارس در آموزش غيرحضوري و از راه دور دانش‌آموزان در ايام تعطيلي مدارس به دليل شيوع بيماري كرونا ويروس نقشي محوري و اصلي داشتند. بر همين اساس، سبك‌هاي مديريتي مديران، نوع مواجهه آنان با مشكلات پيش رو و درك و همدلي با معلمان نقش مهمي در حمايت همه‌جانبه از معلمان دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه داشت. مدير مي‌تواند با اتخاذ سبكي مناسب، ميزان تعلق كاركنان را به سازمان بيشتر كرده و با ايجاد زمينه‌هاي تشويق كاركنان، مسئوليت‌هاي بيشتر و سنگين‌تر را بر عهده آنان قرار دهد (بخشايش و آذرنياد، 1391). درواقع، سبك مديريت از مهم‌ترين عناصر موفقيت رهبري و تعيين‌كننده جو، فرهنگ و راهبردهاي حاكم بر سازمان بوده (علاقه بند، 1398) و در همين راستا، يكي از مسائل مهم سازمان‌هاي آموزشي، كاستن اثرات گوناگون فشار رواني است. محيط كار و فعاليت‌هاي آدمي ازجمله مواردي است كه احساس‌هاي متفاوتي را در انسان‌هاي گوناگون به وجود مي‌آورد كه از مهم‌ترين آن‌ها احساس رضايت يا عدم رضايت، داشتن سلامت روان است (بخشايش و آذرنياد، 1391). به‌زعم حاجي ميرزايي (1399) هيچ نقشي در آموزش‌وپرورش كليدي‌تر، كاربردي‌تر و تعيين‌كننده‌تر از نقش مدير مدرسه نيست. بر همين اساس، مديران بايد درك درستي از وضعيت موجود داشته باشد تا بتوانند در مقابل تغييرات حاصله واكنش منطقي و صحيح از خود نشان دهند. تغييرات آموزش در فضاي كرونايي، حاكي از ظرفيت و توانمندي‌هاي مديران مدارس بوده و مديران در برخورد با تغييرات ايجادشده در سازمان، يكسان عمل نمي‌كنند و همين تفاوت در عملكرد آن‌ها مي‌تواند عملكرد معلمان را نيز تحت تأثير قرار دهد. علاوه بر آن، درك عميق و تحليل ادراك معلمان دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه از چالش‌ها و فرصت‌هاي تدريس در شبكه‌هاي مجازي و ميزان مشاركت كادر اجرايي و به‌ويژه مديران مي‌تواند در عمق بخشيدن به شناخت از موضوع و ارائه راهكارهايي براي تقويت آن مفيد واقع شود. لذا با عنايت به مطالب مطرح‌شده، مطالعه حاضر با هدف تجربه زيسته معلمان دانش‌آموزان با نيازهاي ويژه از ميزان مشاركت و همكاري مديران در پاندمي كرونا انجام شد.