شايستگي شبكه‌سازي در دانش‌آموختگان رشته مديريت آموزشي: ضرورتي در عصر پساكرونا

خط‌مشي‌هاي تهيه شده توسط سازماني‌هاي جهاني مانند سازمان همكاري و توسعۀ اقتصادي و يونسكو بر لزوم آماده‌سازي دانشجويان براي آنچه كه جهانِ VUCA (ناپايدار، نامشخص، پيچيده و مبهم) ناميده مي‌شود، تأكيد كرده‌اند. آنان براي مقابله با چنين شرايطي بر شايستگي‌هاي اجتماعي- عاطفي تأكيد كرده‌اند (ال هادر و همكاران، 2020). با ظهور ويروس كوويد 19 در آغاز سال 2020 و همه‌گيري آن، دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي مانند ساير بخش‌هاي جوامع با چالش‌هاي جدي روبه‌رو شدند و اين اتفاق با برهم‌زدن نظم جهاني، موجب تغييرات اساسي در برنامه‌هاي آموزشي جهان و ايران شد. به‌زعم ال‌هادر و همكاران (2020)، شيوع كوويد 19 به‌عنوان يك مورد VUCA محسوب مي‌شود و اين فرصت را به وجود آورده است تا برنامه‌هاي درسي آماده‌سازي دانشجو- معلمان در زمينه شايستگي‌هاي اجتماعي – عاطفي براي مقابله با آسيب‌هاي شرايط ايجاد شده مورد بازانديشي قرار بگيرد و نتايج پژوهش آنان نشان داد، معلمان به‌عنوان الگوي دانشجويان در زمينه شايستگي‌هاي اجتماعي – عاطفي از آمادگي كافي برخوردار نيستند و اين را زنگ خطري براي افزايش جهت‌گيري اجتماعي-عاطفي در برنامه درسي معلمان تلقي كرده‌اند. علاوه براين، چالش‌هايي كه مراكز آموزشي در مديريت و پاسخ به همه‌گيري‌ داشتند، اين پيام روشن را براي عصر پساكرونا به همراه داشت كه افزايش مهارت‌هاي دانش‌آموختگان و مديران براي آماده‌سازي آنان براي شرايط اضطراري و پاسخگويي بهتر به بلاهاي آينده، بحران‌ها و بلاياي ناشناخته مانند، بلاياي شيميايي، تكنولوژيكي و بيولوژيكي كه تلفات سنگيني را به همراه دارد، ضرورت دارد دانشگاه‌ها به‌ويژه در آسيا كه بيشترين حوادث را در جهان دارد، به‌طورجدي برنامه مديريت بحران را در برنامه‌ريزي استراتژيك و عملياتي خود در دستور‌كار قرار دهند (ايزومي و همكاران، 2021). به‌زعم استريلكوفسكي و وانگ (2020)، مسأله رهبري در آموزش عالي اهميت زيادي در مواجهه با اين‌گونه چالش‌ها دارد و لازم است واكاوي بيشتري در اين زمينه صورت گيرد. پژوهش حاضر به‌عنوان بخشي از يك مطالعه كيفي با رويكرد پديدارشناسانه است كه در آن باتوجه به ماهيت پژوهش براي شناسايي شايستگي‌هاي مورد انتظار از دانش‌آموختگان كارشناسي ارشد مديريت آموزشي در شرايط VUCA در عصر كرونا و پساكرونا، ضمن مطالعه منابع معتبر علمي در زمينه مديريت با مصاحبه نيمه ساخت‌يافته با چهارده نفر از اعضاي هيأت علمي، دانش‌آموختگان و كارشناسان رشته مديريت آموزشي كه در سازمان‌هاي آموزشي تجربه مواجهه با شرايط بحران كرونا و فرايند رهبري آموزشي را داشته‌اند، استفاده شده است. اكثر مشاركت‌كنندگان به اين موضوع اشاره نموده‌اند كه دانش‌آموختگان اين رشته كه به‌عنوان مدير آموزشي يا معلم مشغول به كار بوده‌اند، آمادگي لازم براي مواجهه با آسيب‌هاي بحران همه‌گيري را نداشتند و نتايج پژوهش و تحليل داده‌ها ما را به «شايستگي شبكه‌سازي» به‌عنوان يكي از مهم‌ترين شايستگي‌هاي مدير آموزشي اثربخش و توانمند مي‌رساند كه در پژوهش‌هاي انجام شده اين شايستگي مورد غفلت واقع شده است. شايستگي شبكه‌سازي و توانايي ايجاد و توسعه شبكه‌هاي اجتماعي در رهبران آموزشي چه در فضاي مجازي و چه در قالب اجتماعات زنده مي‌تواند نويدبخش تغييرات اثربخش در حوزه آموزش باشد. در حوزه آموزش اين موضوع با پارادايم «درگير كردن جهان براي تغيير جهان» مرتبط است كه توسط فولان و همكارانش (2018) پيشنهاد شده است. درنتيجه مي‌توان استدلال كرد كه شبكه‌سازي نوعي پاسخ جمعي به مشكلات آموزش در حال و آينده است. به‌زعم آزورين (2019) مي‌توان پيش‌بيني كرد كه شبكه‌سازي راهي براي بهبود آموزش و يادگيري و توسعه همكاري حرفه‌اي در داخل و خارج از مؤسسات آموزشي است.