صور خيال در شعر حافظ كلمه دريا

حاصل مختصر اين مقاله اينكه، حافظ در عين دلبستگي به طرح جهان‌بيني و فلسفه خاص خويش و تلقين آنها به خوانندگانش ، آنچنان در بند تفكرات فلسفي و اجتماعي خود نمانده است كه دچار غفلت از جنبه‌هاي صرفا هنري اشعار خود باشد. او در كاربرد انواع مختلف صور خيال، شفيته زيباترين نوع آنهاست و اين خود از دقت نظر او در ارزيابي زيباشناختي تصاوير شعري حكايت مي‌كند. حافظ ثابت كرده است كه كمال مطلوب او در تصوير آفريني، ايجاد تناسب و هماهنگي ميان صور منفرد شعري است . او در حوزه هنري شعر خود، از هماهنگي ظريف‌ترين عناصر شعري يعني هماهنگي رنگها و واجها نيز صرف‌نظر نمي‌كند. اينها تصاويري هستند كه به لحاظ دقتي كه در انتخاب واژگان و هماهنگي عناصر سازنده آنها صورت گرفته، از بالاترين درجه تاثير عاطفي بر روي مخاطبانشان برخوردارند. بزرگترين هنر منحصر به فرد حافظ در عشر و شاعري، ايجاد تصاويري است كه از استعداد شگرف و چشمگيري براي پذيرش تعابير متفاوت و گاه متناقض خوانندگان برخوردارند. دلبستگي او به آن صورتهاي خيالي كه دو يا چندين مصداق را با يك نشانه تداعي مي‌كنند، مانند ايهام و كنايه و استعاره ... درست در راستاي همين انتظاري است كه او از هنر خويش دارد. از سوي ديگر او چنان شاعر آزادانديشي است كه حرمت آزادانديشي خوانندگان اشعارش را براحتي نمي‌شكند.