بازنگري در سبك‌شناسيِ هنر ايران، بر مبناي واكاوي رويكردهاي رايج تاريخ‌نگاري هنر

در طول پانصد سال گذشته تاریخ­نگاری هنر، رویكردهای گوناگونی را تجربه كرده است؛ با این وجود جریانی از تاریخ­نگاری آلمانی -كه می­توان آن را تاریخ­نگاری كلاسیك هنر نام نهاد- به سبب تكیه بر روش­های تجربی و دیدگاه مبتنی بر تكامل سبكی، در طول دو سده­ گذشته مورد توجه و استفاده گسترده­ای در تاریخ­نگاری -به خصوص تاریخ­نگاری هنر ایالات متحده- قرار گرفته است. رویكرد مذكور كه به اسلوب رایج در تاریخ­نگاری هنر در دوران معاصر تبدیل شده و به تدریج برای تبیین سیر هنر ملل دیگر، از جمله هنر ایران، نیز به كار گرفته شده است، علی رغم برخی مزیت­ها، كاستی­های بنیادینی در شیوه­ي تبیین جریان­های هنری دارا می­باشد. آنچه كه از قدرت تبیین كنندگی رویكرد مذكور در باب سبك­نگاری ملل غیر اروپایی (به ویژه ایران) می­كاهد، تكیه­ بیش از حد آن بر مفهوم روح زمانه (در قالب دولت) و عدم توجه به ساختارهای اجتماعی و سازوكارهای ویژه­ی تولید آثار هنری بوده است. پژوهش حاضر كه به روش كتابخانه­ای و شیوه­ تاریخی-تحلیلی انجام گرفته است، ضمن نقد كاستی­های تاریخ­نگاری مرسوم هنر، سعی دارد با شناسایی ساختارهای اجتماعی ایران به گونه­ی نظام­های همبافته از نیروهای گوناگون از قبیل صنوف و گروه­بندی­های اجتماعی، كه هنرمند و تولید كننده­ی اثر هنری در نقطه­ی كانونی آنها قرار دارد و نیز توجه به جایگاه و نقش هنر غیررسمی در دگرگونی بنیادین هنر ایران، به ویژه نگارگری، به تبیین واقع بینانه­تری از سبك­شناسی هنرهای تجسمی ایرانِ پس از اسلام دست یابد.