مفهوم آزادي و مناقشات آن

آزادي به مثابه مفهومی انتزاعی همانند سایر مفاهیم سیاسی، مناقشهبردار بوده و تعاریف و تفاسیر مختلفی از آن شده است. قدر متیقّن این تعاریف، قطع نظر از توجه یا عدم توجه به جهت، غایت و موانع درونی، فقدان قید و بند و رفع مانع در انجام خواستهها و انتخابها و دستهبندي آن به آزادي انتخاب و آزادي عمل است. سه پرسش كلیدي مربوط به آزادي عبارت است از: آزادي از چه، آزادي براي چه و آزادي براي كه. براي مثال، رهایی از ترس، نمودي از آزادي از چه، آزادي بیان، نمودي از آزادي براي چه و پرسش اطلاع از افراد برخوردار یا محروم از فرصتهاي آزادي و جهتگیريها و سازوكارهاي ذیربط این فرصتهاي نابرابر، نمودي از پرسشهاي مرتبط با آزادي براي كه است. بار عمده و غالب متون آزادي، به ویژه در آثار لیبرال ها اختصاص به " آزادي از" دارد. تأكید بر بعد سلبی و رهایی و بیتوجهی به جهت آزادي، بی توجهی به ارتباط آزادي به حقوق شهروندي و گسترة آن، غفلت از شكاف بین انتخابها و خواستههاي مورد نظر و حتی نیازهاي واقعی به دلیل مصلحت، ترس و اغوا، میلگرایی و غفلت از انتخابهاي اخلاقی و خلط آزاديهاي گروهی با آزاديهاي فردي از نقدهاي وارد بر این دیدگاه است. در مواجهه با این نقدها پاسخها به سمت و سویی هدایت شده است كه علاوه بر توجه به ابعاد اخلاقی، شهروندي و گروهی آزادي، بیتوجهی به ابعاد منفی آزادي به مثابۀ شرط ضروري تحقق اهداف اخلاقی و متعالی و غفلت از واقعیت انتخابهاي نه لزوماً درست نیز به نقد كشیده شده است. نمیتوان به بهانۀ بسط انتخابها و اعمال اخلاقی و با اهرمهاي اجبار و اكراه و یا با اتخاذ راه كارهاي اغوایی و به نام دفاع از نیازها و ارزشهایی، سد راه ارزشها و نیازهاي دیگر، انتخابهاي آگاهانه و از روي اختیار، تضارب آرا، فضیلت گفتوگو، فرصت رخنمایی اندیشه معقول و برتر و نتایج دیر پاي گفتوگوهاي اقناعی شد.