مشاركت مردمي در استحصال و بهره برداري از منابع آب در كشاورزي (مطالعه موردي شهر مجن )

مجن یا ماسوله كویر یكی از زیر حوضه های آبریز شهرستان شاهرود دارای وسعتی در حدود ٣٩٩ كیلومتر مربع است . در مجن تملك آب و زمین مزروعی از جایگاه و منزلت اجتماعی بالایی برخوردار است . بیشترین نیروی فعال در بخش كشاورزی فعال هستند و افراد بیكار برای مهاجرت از خود مقاومت نشان میدهند و با قیمت زیاد سعی دارند خود را به آب و زمین كشاورزی وصل نمایند و همین علتی برای افزایش غیر متعارف قیمت آب و زمین در منطقه شده است . تشكیل شركت سهامی آبیاری مجن از سال ١٣٤١ به عنوان یك سازمان رسمی ،كار جمعی ، نشانه توسعه یافتگی اجتماعی و داشتن انعطاف برای پذیرش تشكلهای مشاركتی مشابه و متعالی تر می باشد . نمونه بارز دیگر تشكلهای موجود حول محورچاههای عمیق ویا ذخیره آبهای اضا فه زمستانه در توركینستهای احداثی است . از نظر شیوه بهره برداری منابع آب دشت مجن را میتوان به سه گروه اصلی تقسیم كرد . -١ منابع اب قدیمی یا سنتی شامل رودخانه چشمه ها و قنوات -٢ منابع اب جدید یا چاههای عمیق -٣ توركینست و بندهای ذخیره ای سیلابها و اب مازاد در فصول غیر كشاورزی در نظام بهره برداری از منابع آب سنتی دشت مجن شامل رودخانه ها و قنوات در قالب شركت سهامی ، به امر بهره برداری از رودخانه اصلی مجن یعنی رودخانه پیش ده و قنوات میپردازد . كادر بهره برداری مركب از مدیر عامل و افرادی به عنوان میراب بوده كه كار تقسیم آب بین حقابه داران و نگهداری و مرمت تاسیسات و شبكه آبیاری را بعهده دارند میزان مالكیت حقابه داران بر حسب واحد محلی و زمان بر روی كارتهای مخصوص مشخص و مبنای دریافت آب از گروه میرابی میباشد . چاهها تحت مالكیت یك یا چند نفر و در مواردی بیش از ٤٠ نفر نیز میباشد در این مورد یك نفر به عنوان مدیر عامل مسئولیت مدیریت بهره برداری از چاه را به عهده دارد . نمونه بارز تشكلهای اخیرد رخصوص ذخیره آبهای اضافه زمستانه و سیلاب در توركینستهای احداثی میباشد و سهامداران در آب رودخانه نیز سهیم هستند با دقت نظر در این روشها میتوان الگویی مناسب را برای دیگر مناطق مشابه ارائه داد .