نحوه برخورد با مخالفان سياسي در حكومت ديني از ديدگاه نهج البلاغه

از دیرباز تا به امروز یكی از مهم ترین مسائلی كه براي هر نوع نظام سیاسی مطرح بوده، بحث است چراكه به دلیل تنوع نظرات و سلایق فردي نمی توان انتظار رضایت كامل « مخالفان سیاسی » از هیچ حكومتی را داشت؛ این مسأله حتی در مورد حكومت حضرت علی(ع) نیز صدق می كند. سؤال اصلی ما در این نوشتار آن است كه شیوة برخورد حضرت علی(ع)- به عنوان یك حاكم- با مخالفین حكومتی چگونه بوده است؟ براي پاسخ به این پرسش، برآنیم تا ابتدا یك تقسیم بندي از مخالفان سیاسی ارائه دهیم و سپس بر طبق این تقسیم بندي، نحوة برخورد حكومت علوي با این مخالفان را بصورت مجزّا بررسی كنیم. در یك تقسیم بندي، این مخالفان به دو نوع اصلاحگر و انقلابی تقسیم می شوند. حضرت در برخورد با نوع اول مخالفان رفتار متفاوتی در مقایسه با نوع حفظ جان نیروهاي انقلابی نیز بر از ،« حقّ حیات » دوم را در پیش می گیرد؛ هرچند به خاطر اصل بین بردن این نوع مخالفان مقدم است