سيد اشرف الدين گيلاني ، طنز و تمهيد آزادي در شكل

در این جستار، ابتدا، در تمهیدی از این دیدگاه سخن به میان می آید كه خویش كاری طنز، تعبیر آزاد شكل ها و مناسبات اجتماعی است، برای نشان دادن كژی های و ناهنجاری های آن ها. برای تأیید این دیدگاه، به گفته هایی از باختین، فوئنتس و سویفت نیز نظر بوده است. آنگاه به بررسی شگردهایی پرداخته شده كه سید اشرف الدین گیلانی (۱۳۴۰.ق - ۱۲۸۸ق) با اتكا به آن ها به پدید آوردن طنز نائل آمده است؛ طنزی كه با تقلید از كژی های مناسبات اجتماعی زمان خود، به ستیز آن ها می رود و قدسیت دروغین آن ها را می زداید تا تغییرشان بدهد. این شگردها، در مقاله ی حاضر، غالباً از گونه ی عوامل و عناصر صوری سخن اند و از همین جهت می توان با توسعه ی مقال در باب این عناصر - كه از عهده ی این جستار خارج است - به تدوین رتوریك یا شگردهای بلاغت این شاعر نزدیك شد.