جايگاه اجتماعي ـ سياسي كدخدا در نظام ايلي: مطالعه‌ ي موردي ايل بويراحمد از 1320 تا 1323 هجري شمسي

كدخدا در نظام ايلي، از جايگاه اجتماعي - سياسي بالايي برخوردار بوده است. آنها، به عنوان روساي طوايف مستقل، از نظر سلسله مراتب اجتماعي- در ساختار و نظام اجتماعي ايل- دومين دسته از سران و حاكمان محلي پس از خوانين محسوب مي‌ شدند. با وجود اين تقسيم‌ بندي سنتي، برخي كدخدايان در ايل بويراحمد، قدرتي بالاتر از بعضي خوانين منطقه داشتند و در بركشيدن و پايين آوردن خوانين، نقش اصلي را بازي مي­ كردند. اين پژوهش، نشان مي‌ دهد كه برخي كدخدايان مقتدر و مشهور بويراحمد- در بويراحمد عليا و سفلي- از همان سال 1320 (آغاز سقوط رضاشاه)، زمام امور را در دست گرفته و در اداره‌‌ ي امور اجتماعي و سياسي حوزه‌ ي استحفاظي خود به رتق و فتق امور پرداخته ­اند. يورش به مقر حكومت نظامي در «شهرك تل‌ خسرو» و اخراج دولتيان و همچنين بركشيدن يك خان‌ زاده‌ ي نوجوان و انتخاب او به «خاني»، از جمله اقدامات اوليه كدخدايان بويراحمد در پي سقوط رضاشاه بود. با ورود خان‌ زادگان تبعيدي به منطقه، تقسيم ­بندي سنتي بويراحمد عليا و سفلي به شيوه‌ ي مرسوم پيشين رواج يافت. با اين حال، كدخدايان مشهور طوايف، نقش برجسته‌ ي اجتماعي - سياسي خود را در حضور خوانين مقتدر، بي‌ واهمه نشان دادند و در تثبيت قدرت خود و طايفه‌ ي خويش، آشكارا عمل كردند. اين مقاله، به شيوه‌ ي‌ توصيفي- تحليلي و بر مبناي روش تحقيق تاريخي، تدوين گرديده و جايگاه جمعي از نخبگان سنتي بويراحمد، يعني كدخدايان را در نظام ايلي، از سال 1320 تا 1323 (عزل رضاشاه تا مرگ وي) - در سه سال نخست پادشاهي محمدرضا‌شاه - بررسي، تبيين و تحليل نموده است.