فلسفه ويتگنشتاين و پيامدهاي سياسي آن : مبنايي براي نقد ايدئولوژي در سياست

فيلسوفان تحليلي همواره در مظان اتهام بيرون راندن سياست از فلسفه قرار دارند. در اين ميان، ويتگنشتاين از زمره فيلسوفان تحليلي است كه فلسفه ­ي او را هم به ­دليل آنچه «فقدان سويه ­هاي تئوريك سياسي» مي­ نامند، مورد غفلت قرار داده­ اند. پژوهش حاضر به­ دنبال اثبات خلاف اين گزاره است؛ و در همين راستا، درصدد شناسايي بن­ مايه ­ي سياسي فلسفه­ ي ويتگنشتاين است. بدين­ ترتيب، سؤال اصلي اين پژوهش اين است كه «آيا مي­توان از فلسفه­ ي متأخر ويتگنشتاين، سياست و نتايج سياسي استخراج كرد؟ آيا اين فلسفه با سياست نسبتي دارد؟» پاسخ ما در اين نوشتار آن است كه: «فلسفه­ ي متأخر ويتگنشتاين مي ­تواند داراي نتايج سياسي باشد و قابليت استخراج گزاره­ ها و آموزه­ هاي سياسي را دارد». براي اثبات اين گفته، بعد از اشاره به مقدمات روشي، هستي­ شناسي و معرفت­ شناسي ويتگنشتاين، پيامدهاي سياسي فلسفه­ ي ويتگنشتاين شرح داده مي­ شود. مي­توان از اين پيامدها در دو سطح سخن گفت. سطح اول، سطحي است كه با توجه به مباحث ويتگنشتاين در باب زندگي روزمره و فرم زندگي، به ­نوعي تحليل از سياست با توجه به قوام يافتن سوژه در زندگي اجتماعي و توجه به مسائل مربوط به قوميت­ ها و تنوعات فرهنگي دست مي­ زند. سطح دومي كه ما از آن سخن مي ­گوئيم، مربوط مي شود به نقد ايدئولوژي ­ها و آموزه­ هاي سياسي با استفاده از ابزار تحليلي­ اي كه ويتگنشتاين در اختيار ما قرار مي ­دهد. يعني با تكيه بر جنبه­ هاي نقادانه­ ي فلسفه­ ي او مي ­توان به سراغ مكاتب و ايدئولوژي­ هاي رايج سياسي رفت و بنيان دعاوي آن­ها را مورد نقد قرار داد. در اين مقاله براي اثبات فرضيه و با توجه به محدوده ي بحث، صرفاً به سطح دوم پيامدهاي سياسي فلسفه ­ي ويتگنشتاين، يعني نقد ايدئولوژي اشاره مي ­شود.