بازگشت دين در قلمرو فلسفه و سياست معاصر

آيا در الهيات جديد مسيحي مي‌توان از پديده‌اي به نام «بازگشت دين» سخن گفت؟ به نظر مي‌رسد در طي تحولات اخير اين الهيات كه در بستري پسا متافيزيكي نشو و نما يافته است، «مرگ خداي متافيزيكي» جايگزين ايدۀ «مرگ خدا» شده است و متفكراني چون واتيمو و كاپوتو كه به خدايي پسا متافيزيكي باور دارند، در پي «دينِ بدون دين» و «ايمان بدون معرفت قطعي» هستند و اين دقيقاً همان چيزي است كه از آن به عنوان «باور بدون تعلق» و «تعلق بدون باور» ياد مي­ شود. در اين وضعيت جديد، نه فلسفه­ هاي جزم‌انديش و عينيت‌گرا، بلكه انديشه «كم­ بنيه» است كه به كار مي­ آيد. در همين راستا، امروزه جامعه‌شناسانِ دين، همانند برگر و كازانوا نيز از «پساسكولاريسم» سخن مي­ گويند. در چنين وضعيتي، دين عرصه‌هاي عمومي و خصوصي را درمي‌نوردد و از اين طريق مرزهاي پيشين ميان حوزه‌هاي عمومي و خصوصي در هم آميخته مي­ شود. نتايج پژوهش پيش رو نشان مي‌دهد كه با پديدار شدن نشانه‌هايي نظير «مرگِ مرگ خدا» در عرصۀ فلسفه و «سكولاريزاسيون‌زدايي از جهان» در عرصه مطالعات جامعه‌شناختي، مي‌توان از «بازگشت دين» سخن گفت؛ ديني كه البته ماهيت و بنيان‌هاي متفاوتي با پيشينيان خود دارد.