درآمدى بر انديشه سياسى قطب الدين شيرازى

محمود بن مسعود بن مصلح فارسى كازرونى اشعرى شافعى، مشهور به قطب الدين شيرازى، كه در قرن هفتم و در اوج تسلط قوم مغول بر ايران زندگى مى كرد، از شاگردان خواجه نصيرالدين طوسى و صدرالدين قونوى است. انديشه هاى سياسى وى در مورد انسان مدنى و سياسى و چيستى سياست و منشأ و مراتب آن و نيز در مورد انواع جوامع سياسى و طراحى و ترسيم يك نظام سياسى مطلوب و دولت و عوامل ثبات و پايدارى آن حائز اهميت است. قطب الدين با ابداع و تصوير يك دستگاه فلسفى منظم و منسجم تمام ديدگاه هاى سياسى خود را بر آنها مبتنى كرده است. وى عالَم هستى را عالمى مى داند كه داراى اعتدال و انتظام است و در همه اجزا و عناصر سلسله مراتب رعايت شده است. از نظر وى اگرچه در عالم سماوى و عالم عقول چنين اعتدال و انتظامى تكويناً برقرار است، اما در عالم ارضى و عالم كون و فساد بايد با تشكيل نظم سياسى مطلوب حاصل از عقل و شرع و استقرار دولت فاضله و نيز در راستاى تأمين مصالح افراد جامعه به رواج فضائل، خصوصاً فضيلت عدالت پرداخت تا در نهايت، عالم ارضى نيز اعتدال و نظم و انتظام عالم بالا را كسب كند. وى در مباحث دولت، با اعتقاد به حاكميت حكمت و تعقّل سياسى و رعايت شريعت و ديانت، اصول سياست يك دولت را در امور زير دانسته است: حصول معرفت كافى از افراد، گروهها و طوائف جامعه و استعدادها و شايستگى ها و تخصص هاى آنها، رعايت عدالت در حق آنان در جهت شايسته سالارى، تنبيه مجرمان به منظور حفظ امنيت مردم و دولت و تأليف و تلطيف قلوب مردم براى همدلى و همكارى لازم بين دولت و ملت. وى همچنين شرايط حفظ سياست و امارت را در بناگذارى آن بر تعقل، حكمت، مشورت و تطبيق امور با شريعت مى داند.