روش‌شناسي ويليام ، چيتيك در بررسي و تفسير متون حكمي و عرفاني

كارآمدي روش‌ها از عوامل رشد دانش‌هاست. شناسايي و ارزيابي روش‌هاي محققان برجسته، به ويژه مستشرقان مي‌تواند به بهبود مباحث روش‌شناسي كمك كند. به همين منظور، اين مقاله درصدد است تا روش مواجهۀ ويليام چيتيك، از خاورشناسان برجستۀ معاصر را در مطالعه و تفسير متون حكمي و عرفاني اسلامي بررسي و تبيين كند. چيتيك با نقد عملكرد گروهي از مستشرقان، تلاش مي‌كند تا متناسب با فرهنگ اسلامي از روش هرمنوتيك مؤلف‌محور براي تفسير متون و فهم نيّت مؤلف بهره گيرد. در اين مقاله ابتدا آسيب‌هاي مطالعاتي حكمي و عرفاني از ديدگاه چيتيك معرفي و منشأ آنها توضيح داده مي‌شود و ضمن اشاره به عناصر اصلي روش هرمنوتيكي، معيارهاي كاربردي او براي تفسير اين دسته از متون تبيين مي‌شود كه مهم‌ترين آنها عبارتند از: بررسي روابط و تناسب‌هاي متن، شناخت اركان انديشه‌ها و تعليم‌هاي اصلي مؤلف، مقايسۀ آراي نمايندگان صاحب‌نظر، توجه به مفروضات واحد و روش‌هاي متفاوت، توجه به لوازم معنايي اصطلاحات، شناخت ابعاد وجودي و شخصيتي مؤلف و اثر او، مواجهۀ مستقيم با متن، توجه به رابطۀ اندام‌وار متن، توجه به ابعاد مختلف يك مسئله، توجه به سياق متن، هم‌انديشي ذهني با مؤلف، بهره‌گيري از تكنيك طرح پرسش مناسب، شناسايي مسائل بنيادي مؤلف و توجه به زمينه‌هاي آرا و تعاليم