«جهان ايراني»، «جهان مصري» و «جهان ترك» در رويارويي با مدرنيته

The Triplet of Iran, Egypt, and Turkey: Three Worlds Confronting Modernity

اين مقاله به دنبال آن است كه در چارچوب مطالعه اي تاريخي ـ تطبيقي، رويكردهاي مطرح درباره رويارويي سنت و مدرنيته را در سه جامعه ايران، تركيه و مصر به مثابه «سه منزلگاه مدرنيته» در جهان اسلام بررسي كند. هدف مقاله طبقه بندي و تبيين گذار و گفتمان هاي غالب در ميان نخبگان ايراني، مصري و ترك در مواجهه با مدرنيته و پيوندهاي ميان دگرگوني هاي عيني و تحولات ذهني در اين سه جامعه است. روش تحقيق مقاله مطالعه اسنادي و تاريخي و تحليل و فراتحليل تطبيقي آنهاست. اين مقاله نشان مي دهد سه جهان ايراني، مصري و ترك به اعتبار اشتراك ها و افتراق هاي فرهنگي و تمدني، تجربه هاي متفاوتي دربرابر مدرنيته داشته اند. نقد سنت، نه نفي آن، و نقد مدرنيته، نه نفي آن، ازجمله رويكردهاي غالب اجتماعي و سياسي در اين سه جامعه بوده است كه درميان روشنفكران و انديشمندان معاصر نيز نمايندگان شاخصي دارد. وجه اشتراك اين رويكردها در هر سه جامعه، تلاش براي پيشبرد فهمي گشوده و دموكراتيك از اسلام در جهان معاصر و وجه افتراق آنها، وجود، عدم يا ضعف نهادها و ساختارهاي مدني و سياسي است، به گونه اي كه بتواند پشتيبان و پيش برنده انديشه اي گفت وگويي و انتقادي باشد. مسيري كه سه جامعه ايران، مصر و تركيه در حوزه نظر اجتماعي و كنش سياسي از آغاز مدرنيته تا به امروز پيموده اند متفاوت است كه اين تفاوت را مي توان برپايه جايگاه جامعه مدني در آنها تفسير كرد.