علوم اجتماعي قاعده مدار است يا قانون مدار ؟ (بازخواني آراء علامه محمدحسين طباطبايي)

قاعده مدار و يا قانون مدار بودن عرصۀ اجتماعى، يكى از مسائل بنيادى جامعه شناسى است كه توجه بسيارى از متفكران كلاسيك، ازجمله وبر و دوركيم و ماركس و نيز نظري هپردازان معاصر نظير هابرماس و گيدنز و باسكار را ب ه خود، مشغول كرده است. نوع مواضع اتخاذشده، در قبال اين موضوع دوگانه، تبعات زيادى براى صور تبندى و تفكر اجتماعى و بالتبع، تغييرات اجتماعى ب هدنبال داشته است؛ چه آنكه پذيرش هستى شناسى) پديد ههاى اجتماعى را به گونه اى خاص تصوير مى كند. ) « چيستى » ، هريك از اين شقوق ديگر آنكه، از آن مسير، بر معرف تشناسى و رو ششناسى جامع هشناختى و نيز بر موضوعاتى نظير ميزان عامليت و كنش گرى انسان و امكانات تغيير اجتماعى تأثير مى گذارد. اگرچه اين بحث، در ادبيات موجود علوم اجتماعى، با تأملات اصحاب هرمنوتيك و تاريخ گرايان آلمانى و در دوران اخير، با آرى آراء ويتگنشتاين دوم، و ب هصورت خاصبه ويژه با نظريات پيتر وينچ گسترش يافته است، .اما در ايران، نيز، از خلال تأملات فلسفى علامه محمدحسين طباطبايى، نيز مى توان اين بحث را پيگيرى نمود و با ادبيات موجود در اين زمينه مقايسه نمود كرد. در مقالۀ حاضر، برخى آثار علامه طباطبايى درزمينۀ چيستى پديده هاى اجتماعى را بررسى مى كنيم. همچنين، نوع نگاه و نظام استدلالى علامه طباطبايى دربارۀ موضوع قاعده مدارى و قانون مدارى در عرصۀ اجتماعى را در افق مباحث جديد جامع هشناسى، مشخص م ىكنيم؛ سپس نشان م ىدهيم كه اين نظريات چه تبعاتى براى علوم اجتماعى به همراه خواهد داشت. روش كاربردى، در اين پژوهش، مطالعۀ كتابخان هاى و تحليل درون متنى است. دانسته و بر اين اساس، عرصۀ اجتماعى را قاعده مدار « اعتباريات » را جزئى از « اجتماعيات » طباطبايى رهنمون م ىسازد؛ اما تمام موضوعات و مسائل علوم اجتماعى « دلي لكاوى » م ىداند و علوم اجتماعى را به « حقيقيات » تقليل نم ىدهد. او معتقد است اعتباريات، ازسويى، ريشه در « قاعد هكاوى » و جامع هشناسى را به دارد و لذا با علوم اجتماعى م ىتوان بسترهاى حقيقى در شك لگيرى اعتباريات اجتماعى را به روش بررسى كرد. ازسوى ديگر، اين اعتباريات طى مكانيزمى علّى، آثار حقيقى به همراه دارد كه « علت كاوانه » بازهم ب هكمك علوم اجتماعى، بررسى علت كاوانۀ آن ممكن است. بر اين مبنا، طباطبايى تصويرى توأمان قاعده مدار و قانون مدار از علوم اجتماعى ارائه م ىدهد كه در دوران معاصر، در آراء برخى متفكران نيز صورت بندى شده است.