انسان شناسيِ علوم انسانيِ مسلمانان بررسي تطبيقيِ انسان شناسي فارابي و ابن خلدون

سده هاى نخستين در تمدن اسلامى، تجربه اى موفق در زمينۀ علم بومى و به همين اعتبار، دينى بود. اين علم دس تكم دو ويژگى داشت: اولاً از چارچوبى استدلالى براى بيان اسلامى بودن خود برخوردار بود و ثانياً اسلامى بودن آن، واجد نوعى خودانگيختگى ذاتى بود. متفكران سده هاى طلايى در تمدن اسلامى، از قرن سوم تا هفتم و حتى اب نخلدون در قرن هشتم، از ديگر اشكالِ تمدنى آگاهى كاملى نداشتند؛ به همين دليل علوم آنان ضرورتاً رنگ و بوى اسلامى داشت. از ميان متفكران اسلامى، فارابى در دستۀ حكما و اب نخلدون در دستۀ اشاعره، علومى عرضه كردند كه در همۀ حوزههاى انسان شناسى و هستى شناسى و معرفت شناسى، وجهى دينى دارد. در مقالۀ حاضر، هدف ما بررسى يكى از مفردات انديشۀ فارابى و اب نخلدون است كه توجه بسيارى از متفكران مسلمان را به خود جلب كرده است. پرسش اساسى مقاله اين خواهد بود كه چه تفاوتى ميان انسان شناسى فارابى و ابن خلدون وجود دارد، و آيا با در نظر داشتن اين تفاوت و با توجه به مبانى مشترك انديشۀ اين دو متفكر، ساخت علمى تأليفى ممكن است؟ براى اين منظور، روش مقايسه اى را به كار مى گيريم و مقدمه اى در زمينۀ دشوارى هاى اخذ علوم سخت از سوى حكما و سازش آنان با اين علوم ذكر مى كنيم. سپس، با بررسى انديشۀ فارابى و ابن خلدون، تلاش خواهيم كرد بر ساحت هايى از تفاوت هاى انسان شناسى اين دو متفكر نظر بيفكنيم.