مديريت تقسيم آب در ايران قديم با تكيه بر ابزار پنگان

Water Sharing Management in Ancient Iran, with Special Reference to Pangān (cup)

شواهد تاريخي موجود نشان مي‌دهند كه مديريت تقسيم آب از ديرباز در ايران مورد توجه بوده است. نظام‌هاي تقسيم آب در ايران در سه گروه واحدهاي زميني، حجمي و زماني طبقه‌بندي مي‌شوند كه تقسيم زماني آب خود براساس معيارهاي شبانه‌روز، به استفاده از ساعت خورشيدي و ساعت آبي (پنگان/فنجان) قابل تقسيم است. پنگان يا فنجان، كاسه‌اي عمدتاً مسي، مدرّج و نشانه‌گذاري شده است كه در وسط آن يك روزنه تعبيه شده است و بر روي يك ديگ پر آب قرار مي‌گيرد. استفاده از اين روش براي مديريت زمان تا كمتر از صد سال پيش در ايران رايج بوده است و شواهد تاريخي نشان مي‌دهند كه در زمان‌هاي دور نيز استفاده مي‌شده است. در اين مقاله سعي بر آن است تا با بازخواني تدابير ايرانيان در مديريت تقسيم آب، بخشي از فناوري‌هاي آنها با تكيه بر ابزار پنگان معرفي شود.

Historical evidences show that water sharing management has long been current in Iran. Water sharing systems in Iran are classified into three groups based on ground, volume and time units, the latter group itself is divided into solar clocks and water clocks (Pangān/cup). Pangān is a graded bowl, mainly of copper, in that middle which is a hole and it is placed on a water filled pot. This method has been used in Iran until less than a century ago and according to historical documents it was used for long time. This paper aims to provide a review of Iranians’ strategies in water sharing management and to introduce a part of their technologies relying on Pangān.