«ضرورت» و «امكان» سنجش دين‌داري

كثرت تحقيقات انجام‌شده با موضوع «سنجش دين‌داري» و تداوم روبه‌گسترش آن نشان مي‌دهد كه مسئله‌اي به نام ضرورت و امكانِ سنجش دين‌داري چندان موضوعيت ندارد؛‌ درعين‌حال، مانع از ترديد‌افكني در آنها و بازنگري در مقدمات بديهي ‌‌انگاشته‌شده‌اشان نبوده و نيست. بررسي ترديدها و وارسي مجددِ موضوع نشان داد كه سنجش دين‌داري واجد «ضرورتي جامعه‌شناختي» است؛ درعين‌حال كه ممكن است به‌كار مروّجان ديني و كارگزاران دولتي در حكومت‌هاي ديني نيز بيايد. «امكانِ» اين سنجش نيز با وجود ويژگي‌هاي موضوعي و محدوديت‌هاي روشي و ابزاري، به‌كلي منتفي نيست؛ هرچند كه انتظار از آن را با توجه به مقدورات جامعه‌شناسي بايد تعديل كرد. وارسيِ مسئله از منظر ديني نيز نشان داد كه با وجود برخي حساسيت‌هاي ديني به تجسس در احوال ديگران، اين‌كار با رعايت برخي شروط جايز و بلكه مفيد و لازم است؛ بنابراين، مي‌توان برخي مؤيدات ديني نيز براي آن پيدا كرد. «بررسي ضرورت و امكان سنجش دين‌داري»، در عين پاسخگويي به ترديدهاي مطرح در اين‌باب، كمك كرد تا انتظارات از نتايج حاصل از سنجش دين‌داري واقعي‌ و متواضعانه‌ شود.