تأثير و تأثرات متون عرفاني پارسي در مواجهه با ادب عُذري عرب

فاقد عنوان و چكيده لاتين

مقالۀ حاضر به نحوۀ حضور سروده ­هاي شاعران ادب عُذري در برجسته ­ترين متون عرفاني ايراني تا پايان قرن هفتم هجري مي ­پردازد. جدول­ هاي پايانيِ مقاله دربردارندۀ سروده ­هايي از شاعران عذري است كه نگارندگان آنها را در متون عرفاني يافته و در بيشينۀ موارد براي نخستين ­بار نام سرايندگان آن­ها را تعيين كرده، و گاهي نيز به تصحيح آنها پرداخته ­اند. نگارندگان برآنند كه ايرانيان در حفظ، حيات و حركت ادب عذري، سهمي بيش از خود اعراب داشته اند: اشعار پراكندۀ شعراي عذري در الأغانيِ ابوالفرج اصفهاني گردآوري و حفظ شد؛ موضوعات آن در الزُّهرۀ ابن­داوودِ اصفهاني، تئوريزه شد؛ اشعار آن به دست ابونصر­سَرّاج طوسي و مُستَملي بُخاري به متون مدرسي صوفيه راه يافت؛ در صافي ذهن و ضمير عرفاي خراسان همچون ابوسعيد و شبلي (كه اصالتي خراساني داشت) به لطيف­ ترين معاني عارفانه «تأويل» شد؛ روايات پراكندۀ آن به دست نظامي نظم يافت؛ به دست عرفايي همچون احمد غزّالي، عطار و مولانا «تمثيل»­هاي فراواني از آن ساخته و شخصيت هاي آن به «نماد» تبديل شد؛ و در نهايت، مضامينِ آن در غزلِ شعرايي بزرگ همچون سعدي به زيباترين­ شكل كمال ­يافت. باري، ليلي در نهايت در ذهن عرفاي ايران چنان جايگاهي يافت كه نماد خداوند شد. مقالۀ حاضر به نحوۀ حضور سروده ­هاي شاعران ادب عُذري در برجسته ­ترين متون عرفاني ايراني تا پايان قرن هفتم هجري مي­ پردازد. جدول­ هاي پايانيِ مقاله دربردارندۀ سروده­ هايي از شاعران عذري است كه نگارندگان آنها را در متون عرفاني يافته و در بيشينۀ موارد براي نخستين­ بار نام سرايندگان آن­ها را تعيين كرده، و گاهي نيز به تصحيح آنها پرداخته ­اند. نگارندگان برآنند كه ايرانيان در حفظ، حيات و حركت ادب عذري، سهمي بيش از خود اعراب داشته ­اند: اشعار پراكندۀ شعراي عذري در الأغانيِ ابوالفرج اصفهاني گردآوري و حفظ شد؛ موضوعات آن در الزُّهرۀ ابن­داوودِ اصفهاني، تئوريزه شد؛ اشعار آن به دست ابونصر­سَرّاج طوسي و مُستَملي بُخاري به متون مدرسي صوفيه راه يافت؛ در صافي ذهن و ضمير عرفاي خراسان همچون ابوسعيد و شبلي (كه اصالتي خراساني داشت) به لطيف ­ترين معاني عارفانه «تأويل» شد؛ روايات پراكندۀ آن به دست نظامي نظم يافت؛ به دست عرفايي همچون احمد غزّالي، عطار و مولانا «تمثيل»­هاي فراواني از آن ساخته و شخصيت هاي آن به «نماد» تبديل شد؛ و در نهايت، مضامينِ آن در غزلِ شعرايي بزرگ همچون سعدي به زيباترين­ شكل كمال ­يافت. باري، ليلي در نهايت در ذهن عرفاي ايران چنان جايگاهي يافت كه نماد خداوند شد.