بررسي روند تغييرات زماني بنزن، تولوئن، اتيل بنزن، زايلن و پتانسيل تشكيل اوزون در هواي شهر يزد و پهنه بندي با سامانه GIS

A SURVEY ON VARIATIONS OF BTEX an‎d OZONE FORMATION POTENTIAL IN YAZD CITY an‎d MAPPING WITH GIS

پيش‌زمينه و هدف: امروزه استفاده از بنزين بدون سرب در جهان روبه افزايش است كه غني از تركيبات آلي آروماتيك سرطان‌زا مي‌باشد اين مطالعه باهدف پايش مكاني و روزانه غلظت BTEX به‌عنوان تركيبات آلي فرار و پتانسيل (OFP) تشكيل اُزن در شهر يزد انجام گرفته است. مواد و روش‌ كار: اين تحقيق در اوايل پاييز سال 1394 در ساعات اوليه صبح و ظهر انجام گرفت. نمونه‌برداري و سنجش BTEX طبق دستورالعمل 1501 NIOSH به‌صورت اَكتيو و دستگاه GC-FID انجام شده است. از نرم‌افزار GIS براي پهنه‌بندي استفاده گرديد. يافته‌ها: ميانگين غلظت BTEX و OFP در ساعات اوليه صبح 130 و (μg/m3) 659 و در ساعات اوليه ظهر 159 و (μg/m3) 830 به دست آمد كه نشان‌دهنده افزايش انتشارات در ساعات نزديك به ظهر بوده است. محدوده نسبت تولوئن به بنزن (T/B) 3/1 تا 1/2، زايلن به بنزن (X/B) و زايلن به اتيل بنزن (X/EB) به‌ترتيب 1 تا 4 و 3 تا 6 بوده است. بحث و نتيجه‌گيري: در اين مطالعه تحليل‌هاي مكاني توسط نرم‌افزار GIS نشان داد مركز و جنوب شهر آلوده‌تر از شمال شهر بوده است. همچنين روند تغييرات مكاني BTEX و OFP بالا بوده ولي روند تغييرات زماني پاييني داشته است و وجود همبستگي آماري اسپيرمن (0/001> P و 0/89

Background & Aims: Today use of unleaded gasoline is increasing in the world which contains abundant amount of aromatic organic carcinogenic compounds. This study aims to monitor the temporal and spatial concentration of BTEX volatile organic compounds and ozone formation potential (OFP) in the air of Yazd city. Materials & Methods: This research was carried out at different hours of the morning and evening in the early fall of 2015. Sampling and measurement of benzene - toluene was done according to1501 NIOSH guidelines using active sampling and GC-FID. GIS software was used for zoning. Results: The mean concentration of BTEX in the early morning hours was 130 and 659 (μg / m3) and late in the morning was 159 and 830 (μg / m3), respectively, which indicates an increase in emissions in the last hour’s morning. Also, Toluene to benzene ratio (T / B) obtained 1.3 to 2.1 and 1.2 to 3, which represents benzene and toluene emissions caused by traffic. T/B, xylene to benzene (X/B) and xylene to ethyl benzene (X/EB) Ratio ranges were obtained 1.2 to 2.1, 1 to 4 and 2 to 6. Conclusion: In this study, spatial analysis by GIS software showed the center and south parts of Yazd more polluted than the north part. Also, spatial variations of BTEX and OFP concentrations were more, but the temporal trend obtained less values and Spearman good correlation (0.01> P and 0.89