تقابل جهان‌شناختي «هنر» با «جادو» در شاهنامه(با تكيه بر داستان فريدون و ضحّاك)

واژۀ هنر، با توجّه به ريشه‌ و معناهايش، فضايلي اخلاقي را تمثيل مي‌كرد كه در بستر جهان‌بيني مردشاهي برآمده بودند. اين فضايلِ مردانه، مقابل ويژگي‌هايي ايستادند كه در جهان‌بيني زن‌شاهي بودند؛ جادوگري يكي از اين ويژگي‌ها بود كه همچون يك ضدارزش در تقابل با هنر تعريف مي‌شد. هنر با اين بار معنايي، در همۀ ادوار، به عنوان خصلت آزادگان تعريف شد كه اين تكرارها با توجّه به خاستگاه‌اش (مهرپرستي)، حكايت از رسوخ جهان‌بيني مهري مي‌كند كه واژه در بستر آن باليده بود. پهلوان آرماني با تأسّي از ايزد مهر، مي‌كوشيد رفتار اين ايزد را بورزد و در درونش نهادينه كند كه همين هنجارها به اندرزنامه‌هاي دوران اسلامي هم درآمدند. اين مقاله به شيوه‌اي توصيفي-تحليلي، نخست به دگرديسي‌هاي معنايي واژۀ هنر مي‌پردازد؛ سپس با بازخواني داستان فريدون و ضحّاك، هنر را بازتاب دهندۀ جهان‌بيني مردشاهي مي‌داند كه در تقابل‌ با جادو، به عنوان ويژگي برآمده از جهان‌بيني زن‌شاهي خودنمايي مي‌كند.