سنخ شناسي و بررسي الگوهاي ساختاري تيپ ابلهان در قصه هاي عاميانه طنزآميز ايراني

اين جستار، الگوهاي ساختاري تيپ احمقان/ابلهان را در قصه‌هاي عاميانۀ طنزآميز ايراني سنخ‌شناسي و بررسي مي‌كند. از ميان قصه‌هاي عاميانه، تيپ احمقان، از جمله تيپ‌هاي مهم در ميان قصه‌هاي شوخي است كه آرنه، تامپسون، مارزولف، و آتر گرد آورده‌ و از 1200 تا 1999 دسته‌بندي كرده‌اند. اين تيپ قصه‌ها، ويژگي‌هاي ساختاري و سنخي خاص خود را دارند. براي نيل به اين ويژگي‌ها، پيكرۀ دادگاني از كتاب مارزولف (1377) انتخاب، و تيپ هر قصه بر اساس نقش معرف كنش و كنش موجد نقش در قالب سه كاركرد ويژه/خويشكاري سنخ‌شناسي و بررسي و تحليل شد و الگوهاي ساختاري آنها استخراج گشت. بر اين اساس، تيپ ابلهان، واحد خودبنيادي تعريف شد كه در آن كاركرد ويژۀ ابلهان از هم نشيني نقش و كنش حاصل مي‌آيد بدين معنا كه كنش‌هاي تيپ احمق معرف نقش ابلهانۀ او در قصه‌ها، و متقابلاً، منبعث از نقش ابلهانه اوست كه از مجموعه كنش‌هاي ابلهانه حاصل مي‌آيد. همچنين، دو الگوي ساختاري احمق در مقام كارگزار (با خود و ديگري) و كارپذير (با خود و ديگري) در قصه‌ها شناسايي شد. از جمله مهم‌ترين يافته‌ها يكي اين است كه قصه‌هاي ابلهان واحدهاي خودبنيادي هستند كه مي ‌توان آنها را بر اساس نقش معرف كنش و كنش معرف طنز دسته‌بندي و تحليل كرد.