حفاظت از سلامت در پرتو مقررات موافقت‌نامه اقدامات بهداشتي و بهداشت گياهي

يكي از موافقت‌نامه‌هاي اصلي تحت شمول سازمان تجارت جهاني، موافقت‌نامه اقدامات بهداشتي و بهداشت گياهي (Sanitary and Phytosanitary Measures) است كه اختصاراً (SPS) ناميده مي‌شود. اين موافقت‌نامه براي اعضاي سازمان تجارت جهاني چارچوبي از قواعد را به منظور اتخاذ و استفاده از اقدامات بهداشتي و بهداشت گياهي فراهم مي‌آورد. هدف اقدامات دسته اول بايد حفاظت از سلامت انسان و حيوان باشد و دسته دوم چنانچه از نامش برمي‌آيد بر حفاظت از حيات و سلامت گياهان متمركز مي‌باشد، با اين حال هدف نهايي هر دو اقدام حفظ سلامت بشري و محيط زيست است. از نمونه‌هاي شناخته‌شده اين اقدامات مي‌توان به استانداردهاي تغذيه، شيوه‌هاي صدور مجوز، ضوابط مربوط به حمل و نقل و يا قرنطينه اشاره كرد. كشورهاي عضو موافقت‌نامه SPS مي‌توانند از طريق اعمال اقدامات بهداشتي و بهداشت گياهي مشروع، مانع از ورود كالاهاي مضر و تهديدكننده سلامت و حيات شهروندانشان به داخل قلمروشان شوند. از آنجايي كه هدف سازمان تجارت جهاني آزادسازي تجارت است، اعمال هر گونه محدوديت تجاري با شرايط و ضوابطي همراه است كه ناديده‌گرفتن آن‌ها موجب مسؤوليت بين‌المللي دولت عضو خواهد شد. در همين راستا موافقت‌نامه SPS و ضمائم آن نيز شرايط توسل به اقدامات بهداشتي و بهداشت گياهي را در قالب اصلي‌ترين تعهدات دول عضو بيان كرده‌اند كه شامل ضرورت، داشتن توجيه علمي و ارزيابي خطر مي‌شود. اين سه شرط ملاك‌هاي تعيين‌كننده در احراز مشروعيت اقدامات بهداشتي دولت‌هاي عضو محسوب مي‌شوند. در پژوهش حاضر ضمن بررسي دقيق اين شروط، تلاش گرديده تا رويه قضايي مرتبط با اعمال آن‌ها از منظر حفاظت از سلامت مورد نقد و ارزيابي قرار گيرد.