سبك آذربايجان و شعر متافيزيك شطرنج در شعر خاقاني و آبراهم كولي

مقاله حاضر بر آن است تا با بررسي عبارات و استعارات مرتبط با شطرنج و دشواريهاي برخواسته از آن در شعر خاقاني شرواني، شاعر بزرگ سبك آذربايجاني قرن ششم هجري، و آبراهام كولي شاعر برجسته مكتب شعري متافيزيك قرن هفدهم ميلادي انگلستان نشان دهد كه اين دو با وجود فاصله مكاني و زماني بسياراز يكديگر در واقع از تمهيدات فكري و شعري مشابهي در ارائه ايده هاي خود بهره مي جستند و با استفاده از استعارات دور از ذهن به ويژه در رابطه با شطرنج به آن چه جامه عمل مي پوشانند كه ساموئل جانسون، شاعر و منتقد بزرگ قرن هجدهم انگلستان آن را با بياني مذمت آلود "به يوق در آوردن ناساز ترين عقايد با جبر و زور" مي خواند و تي. اس. اليوت، يكي از بزرگترين شعراي مدرنيست معاصر انگلستان و احيا كننده تفكر شعر متافيزيك در قرن بيستم، با خشنودي از آن به "تلفيق فكر و احساس" ياد مي كند. نتيجه كارهر دو شاعر نوعي از شعر است كه فكر را به شدت چالش مي كشد و احساسات را عميقا در بر مي گيرد. مقاله در بررسي موضوع از مفاهيم اليوتي "يكپارچگي شعور" و "همبسته عيني" و همين طور بررسي مفهومي سبك آذربايجاني شعر و شعر متافيزيك در بافت تاريخي آن بهره مي برد.