شناسايي واريته هاي كلزاي مقاوم به تنش گرماي آخر فصل به روش گلخانه پلاستيكي

Screening of Rapeseed (Brassiac napus L.) Genotypes for Tolerance to Terminal Heat Stress by Plastic Greenhouse

بخش اعظم توليد كلزاي كشور در مناطق گرم و خشك جنوب و گرم و مرطوب شمال صورت مي‌گيرد و همين امر بهنژادي براي مقاومت به تنش گرما را ضروري مي‌نمايد. به منظور شناسايي ارقام مقاوم و حساس به گرما نه واريته بهاره كلزا شامل ارقام زراعي و لاين‌هاي اميدبخش در قالب دو طرح بلوك‌هاي كامل تصادفي با سه تكرار در دو آزمايش تحت شرايط دماي طبيعي و تنش گرما در مزرعه پژوهشي گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشگاه تهران (واقع دركرج) طي دو سال 1395-1393 مورد ارزيابي قرار گرفتند. تنش گرما با ايجاد گلخانه پلاستيكي در مرحله گلدهي و نصب بخاري برقي اعمال شد. دماي بالاي 4/39 –1/25 درجه سانتي‌گراد در داخل گلخانه پلاستيكي، تفاوت قابل توجه آن با دماي طبيعي مزرعه و كاهش معني‌دار عملكرد دانه واريته‌ها تحت اين شرايط در هر دو سال آزمايش نشان داد كه روش گلخانه پلاستيكي مي‌تواند به طور موثري براي اعمال تنش گرما به كار گرفته شود. واريته‌هاي رودي22، دلگان و مهتاب واريته‌هاي نسبتاً متحمل بودند. واريته صفي5 با احراز رتبه اول عملكرد در هر دو شرايط تنش و بدون تنش و با در نظر گرفتن شاخص‌هاي تحمل، متحمل ترين واريته و دي‌اچ13 حساس‌ترين واريته به تنش گرما بودند كه مي‌توانند در برنامه‌ريزي توسعه كشت كلزا و همين‌ طور برنامه‌هاي بهنژادي مورد استفاده قرار گيرند.

The majority of rapeseed in Iran is produced in South hot-dry and North hot-humid regions making it necessary to improve heat resistant cultivars. In order to identify heat tolerant and susceptible cultivars, nine spring varieties of rapeseed including commercial cultivars and promising lines, were evaluated under normal and heat stress conditions in research field of the University of Tehran in two sets of randomized complete blocks with three replications for two years during 2015-2016. Heat stress applied by a plastic greenhouse at flowering stage equipped with electric heater. The temperature exceeding 25.1- 39.40C inside the plastic sheet, remarkably different temperature with the open field, significant yield loss of the varieties under stressed condition in both years, illustrated that plastic greenhouse could be effectively used for applying heat stress. Based on grain yield in normal and heat-stressed conditions and tolerance indices, Roodi22, Dalgan and Mahtab were semi-tolerant while Safi5 and DH13 were shown to be the most tolerant and susceptible varieties which might be considered in production and also breeding programs.