تحليل اثربخشي تشكل‌هاي محلي بر توسعه كالبدي – فضايي نواحي روستايي كوهستاني – جنگلي شهرستان بابل

كارشناسان توسعه با بررسي نقش­ آفريني دولت، بازار و جامعه مدني در جريان توسعه، نقش دولت و بازار را در بسياري از موارد ناموفق دانسته و نوبت را به جامعه مدني داده­اند تا نقش مردم و نهادهاي محلي در توسعه آزموده شود. از اين­رو، تقويت سازمان­ها و تشكل­هاي اجتماع­ محور در تحقق توسعه مشاركتي مهم تلقي شده است. در اين راستا، پژوهش حاضر با هدف شناخت ابعاد اثربخشي انجمن­ هاي اعتبار و پس­انداز بر توسعه فضايي – كالبديِ سكونتگاه­ هاي روستايي، 30 نفر از اعضاي اين انجمن­ها را به شيوه گلوله برفي انتخاب و در طي مصاحبه نيمه­ ساختار يافته و مشاهده مستقيم داده­ هاي مورد نظر را گردآوري نموده است و آنها را به شيوۀ تحليل محتواي كيفي با رويكرد استقرائي تجزيه و تحليل شده­ اند. داده­ هاي تحقيق شامل متن مصاحبه­ ها، به صورت واحدهاي معني تقسيم و سپس با فشرده ­سازي خلاصه شده ­اند. در نهايت با شيوۀ استقرائي طبقات فرعي استخراج و مضمون­هاي اصلي از آنها انتزاع شده­ اند. تحليل يافته­ ها نشان مي­دهد كه انجمن­ها از منظر كالبدي بر سرمايه­ هاي فيزيكي (مسكن، ارتباطات، تأسيسات روستايي) و سرمايه­هاي طبيعي (حفظ محيط­زيست، منابع آب، تنوع دام، مالكيت اراضي) سكونتگاه­ هاي روستايي و از منظر فضايي بر جريان آگاهي، جمعيت و پول سكونتگاه ­هاي روستايي تأثيرگذار بوده است. در مجموع نتايج نشان مي­دهد كه اين انجمن­ها هرچند ماهيتاً يك تشكل اجتماعي – اقتصادي­اند؛ اما نمي­توان از وجه فضايي – كالبدي آنها غافل بود. به نظر مي­رسد در صورت توانمندسازي­ اين انجمن­ها و استفاده از آنها حل مشكلات روستاها مفيدتر و سريع­تر قابل حصول خواهد بود. همچنين، به پژوهشگران علاقه­ مند به مطالعه چنين تشكل­هايي پيشنهاد مي­گردد با توجه ماهيت بومي و نداشتن (يا حداقل كم) مشابه­ هاي بيروني اتخاذ رويكرد كيفي مي­تواند در اين مسير نتايج مفيدتري را در پي داشته باشد.