بررسي مدعاهاي رقيب دربارۀ نقش فشارهاي خارجي در وقوع انقلاب اسلامي

در اين مقاله با استفاده از روش تاريخي و مقايسه‌اي تلاش شده تا مهم‌ترين مدعاهايي كه در خصوص نقش قدرت‌هاي خارجي در سرنگوني رژيم پهلوي ارائه شده است، بررسي و به اين پرسش پاسخ داده شود كه: مدعاهاي رقيب درباب تاثير فشارهاي خارجي بر وقوع انقلاب ايران كدامند و كدام يك از مدعاها با واقعيت‌هاي تجربي انقلاب ايران مطابقت دارد؟ بدين منظور، ابتدا مهمترين ادعاهاي موجود احصاء و بر اساس چارچوب مفهومي تحقيق دسته‌بندي و بررسي شد. يافته‌هاي تحقيق نشان مي‌دهد كه اين مدعاها شامل شش دسته‌اند و از «توطئه قدرت حامي» تا مدعاي مخالف آن، يعني «حمايت جدي و عدم تغيير مواضع قدرت حامي» را در بر مي‌گيرند.بررسي اين مدعاها نشان مي‌دهد كه همه ادعاهايي كه قدرت‌هاي غربي و به‌ويژه آمريكا را عامل اصلي سرنگوني رژيم پهلوي مي‌دانند با واقعيت‌هاي انقلاب ايران هم‌خواني ندارد. اگرچه اين به معناي بي‌تاثيري آن‌ها نيست؛ بلكه فشارهاي خارجي يكي از علل وقوع انقلاب ايران محسوب مي‌شود. دولت آمريكا تا آخرين لحظه پشتيبان و حامي رژيم شاه بود و به هر طريقي براي ممانعت از سقوط رژيم پهلوي تلاش كرد؛ اما به طور كاملاً ناخواسته‌اي مواضع دولت اين كشور در قبال تحولات ايران، راه را براي موفقيت انقلاب اسلامي هموارتر نمود.