بررسي ارتباط تركيب اسيدهاي چرب با مراحل تخم‌ريزي و بلوغ ماهي صبور (Tenualosa ilisha) در جنس نر و ماده در آب‌هاي سواحل خوزستان

The relationship between fatty acids composition with spawning process and maturation of male and female (Tenualosa ilisha) in Khuzestan coastal waters

اين بررسي به‌منظور مقايسه اثر فصل تخم‌ريزي بر تركيب اسيدهاي چرب اشباع و غيراشباع، تركيب اسيدهاي چرب و ارتباط آن با مراحل تخم‌ريزي و بلوغ ماهي صبور (Tenualosa ilisha) در آب­هاي سواحل خوزستان صورت گيرد. در اين پژوهش تعداد 45 عدد ماهي صبور (Tenualosa ilisha) به مدت 6 ماه (از زمستان 1392 الي تابستان 1393) از رودخانه­هاي بهمن‌شير و اروندرود با استفاده از تور گوشگير نمونه‌برداري گرديد و مورد زيست‌سنجي قرار گرفتند. زيست‌سنجي شامل اندازه‌گيري طول كل و وزن نمونه­ها، به همراه بررسي غدد جنسي و مراحل رسيدگي غدد جنسي نمونه­ها بر اساس مراحل 7 گانه تعيين گرديد. سنجش اسيدهاي چرب با استفاده از دستگاه كروماتوگرافي گازي انجام شد. نتايج نشان داد كه اسيدهاي چرب اشباع با يك پيوند دوگانه (MUFA) در جنس ماده در مراحل مختلف رسيدگي قبل از رسيدگي (43/8 درصد)، اوج رسيدگي جنسي (9/09 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (60/9 درصد) داراي اختلاف معني‌دار بود (05/0>P). در مورد جنس نر دو مرحله اوج رسيدگي جنسي (9/49 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (85/8 درصد) با قبل از رسيدگي جنسي (10/69 درصد) اختلاف معني‌دار داشتند (05/0>P). در مورد اسيدهاي چرب غيراشباع با چند پيوند دوگانه ((PUFA در ماهي ماده، اين اسيد چرب در مرحله اوج رسيدگي جنسي (79/0 درصد) با دو مرحله قبل از رسيدگي جنسي (20/1 درصد) و مرحله بعد از رسيدگي جنسي (0/53 درصد) اختلاف معني‌دار داشت (05/0>P). در جنس نر نيز ميزان اين اسيد چرب در مرحله قبل از رسيدگي جنسي (0/40 درصد) با دو مرحله اوج رسيدگي جنسي (91/0 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (75/0 درصد) اختلاف معني‌دار (0/05>P) داشت. در جنس ماده اسيدهاي چرب غيراشباع بلند زنجيره با چند پيوند دوگانه HUFA)) در دو مرحله قبل از رسيدگي جنسي (4/01 درصد) و اوج رسيدگي جنسي (37/4 درصد) با ميزان اسيد چرب در مرحله بعد از رسيدگي جنسي (35/3 درصد) اختلاف معني‌دار داشت (05/0>P)؛ اما در جنس نر ميزان اسيدهاي چرب غيراشباع بلند زنجيره با چند پيوند دوگانه (HUFA) در سه مرحله قبل از رسيدگي جنسي (2/38 درصد)، اوج رسيدگي جنسي (48/4 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (45/3 درصد) اختلاف معني‌دار داشت (0/05>P). در مورد اسيدهاي چرب اشباع ماهي ماده در مرحله قبل از رسيدگي جنسي (84/5 درصد) با دو مرحله اوج رسيدگي جنسي (5/77 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (7/16 درصد) اختلاف معني‌داري داشت (0/05>P)؛ اما در مورد جنس نر هيچ اختلاف معني‌داري بين 3 مرحله قبل از رسيدگي جنسي (7 درصد)، اوج رسيدگي جنسي (11/7 درصد) و بعد از رسيدگي جنسي (7/09 درصد) اختلاف معني‌دار وجود نداشت (0/05p). جنس ماده داراي اندازه بزرگ‌تري نسبت به جنس نر بود و بين اندازه بدن و ذخيره انرژي رابطه مثبتي وجود داشت و با افزايش اندازه ذخيره انرژي بيشتر شد. جنس ماده ماهي صبور سايز بزرگ‌تري نسبت به جنس نر داشت و اين امر باعث شد كه با افزايش اندازه بدن ميزان اسيد چرب بافت‌هاي بدن نيز افزايش يابد.

This study was performed in order to compare the effect of spawning season on the composition of saturated and unsaturated fatty acids composition, and its relationship with Tenualosa ilisha spawning and maturity stages at coastal waters in Khuzestan. In this research, using gill-nets, 45 fish of ilisha were sampled from Arvandrood and Bahmanshir rivers during a 6- month-period (from winter 2013 to summer 2014), and subjected to biometry. Biometry includes measuring total length and weight of specimens, with analyzing sexual gonads and stages of their gonad maturation based on a 7-step process. Measuring fatty acids was done by a gas chromatography device. Results showed that in females, saturated fatty acids with a binary link (MUFA) in different stages of before (8.43%), peak (9.09%), and after sexual maturation (9.60%) have a significant difference (P> 0.05). In males, a significant difference was observed between peak (9.49%) and after (8.85%) sexual maturation with the stage of before sexual maturation) 10.69 (P>0.05). Female's unsaturated fatty acids with several binary links (PUFA) in peak sexual maturation have a significant difference (0.79%) with before (1.20) and after (0.53%) sexual maturation stages (P>0.05). In males, the amount of this fatty acid in before sexual maturation (0.40%) has a significant difference with peak (0.91%) and after (0.75%) sexual maturation (P> 0.05). In females, long chain unsaturated fatty acids with several binary links (HUFA) in before (4.01%) and peak (4.37%) sexual maturation has a significant difference with the amount of fatty acids in after sexual maturation stage (P>0.05). But in males, the amount of long chain unsaturated fatty acids with several binary links (HUFA) have a significant difference in three stages of before (2.38%), peak (4.48%) and after (3.45%) sexual maturation (P>0.05). Saturated fatty acids in females before sexual maturation (5.84%) stage showed significant difference with peak (77.5%) and after sexual maturation (7.16%) (P>0.05). But in males, there was no significant difference between three stages before (7%), peak (7.11%) and after (7.09%) sexual maturation (P>0.05). Current study results shows that there was a significant difference between fatty acid composition and spawning process in males and females (P>0.05). Females are bigger than males and there is a positive relationship between body size and energy saving, means that increasing body size leads to more energy saving. As a result, increasing body size increases the amount of fatty acids in body tissues.