تقابل هاي معنايي در اشعار اقبال لاهوري

Semantic Opposition In Eqbal Lahoori’s Poems

تقابل معنايي يكي از لوازم و عناصر بنيادين در بررسي معناشناختي و ساختاري آثار ادبي است كه در قالب الگويي منسجم و نظام ­مند به كار گرفته مي­شود. درك اين نظام و طرح اصلي كه شبكه ­اي سازمان يافته را تشكيل مي­دهد كمك شاياني به شناخت جهان ذهن و زبان شاعر مي­كند. اگرچه اين ساختار در زبان اقبال لاهوري از انسجام و يكپارچگي زبان شاعران ردة نخست زبان و ادبيات فارسي همچون حافظ و مولانا برخوردار نيست، امّا به سبب پيروي و تأثيرپذيري از بزرگاني چون مولوي در وزن و زبان و انديشه، اين ويژگي زباني در شعر او پررنگ و برجسته شده است. بررسي ديدگاه پيروان مكتب ساختارگرايي و نظرية تثبيت قطب ­هاي دوگانه روش كار قرار گرفت. بر اين مبنا ريشه ­هاي انديشة تقابلي و نيز شبكة مضامين متقابل در كلّيّات اقبال بررسي شد و سرانجام شبكة نظام مند تقابل ­هاي معنايي كلّيّات او به تصوير كشيده شد. در كلّيّات اقبال لاهوري چندين حوزة تقابلي وجود دارد كه هر يك در ردة مفاهيم ارزشمند و بي ارزش، كفر و ايمان، خودي و بيخودي، عرفاني، عاشقانه قابل بررسي است.