تحليلي بر استدلال‌هاي سلفيان در تقدّم احكام نقل بر احكام عقل؛ با تمركز بر ديدگاه ابن‌تيميه

مبحث حجيت فهم عقل در كشف معارف ديني و دامنه حدود آن از ديرباز يكي از مباحث اختلافي ميان متألهان مسلمان و غيرمسلمان بوده است و در اين زمينه، طيفي از افراط‌ تا تفريط در ميان فرقه‌هاي اسلامي يافت مي‌شود. در اين ميان، يكي از فرقه‌هاي تأثيرگذار كه ديدگاهي خاص‌تر از ديگران دارد، فرقه سلفيان شاخه وهابي است. اين فرقه با نظريه‌پردازاني همچون ابن‌تيميه، حجيت عقل در فهم و كشف مراد ديني را حداقلي مي‌داند و در برخي موارد انكار مي‌كند و در صورت تعارض يا تصور و توّهم آن حكم، نقل را بر حكم عقل مقدم مي‌كند. اين مقاله با روشي اسنادي ـ تحليلي، در پاسخ به اين پرسش شكل گرفت كه ديدگاه اين جريان درباره حجيت عقل چيست و كيفيت استدلال‌هاي آنان و ميزان استحكام آنها چگونه است؟ نتيجه اينكه اين گروه با تقسيم احكام عقل به دو قسم عقل صريح قطعي و عقل غيرصريح ظنّي، بخش عمده‌اي از احكام و معارف عقل به‌ويژه در حوزه عقل عملي را در حوزه دين و مسائل فرا طبيعي نمي‌پذيرند. گفتني است اينان استدلال‌هاي متكلمان، فيلسوفان، حكما و متصوفه را از نوع عقل ظنّي دانسته و ناپذيرفتني مي‌دانند.