نقش هستي‌شناسي شهودي، ساخت‌مندي و تمثيل در تخيل خلاق علمي

اين مقاله تحليلي بر تخيل خلاق علمي به‌عنوان مهم‌ترين عامل پيشرفت علم بر مبناي الگوهاي نظري و نتايج تجربي علوم شناختي ارا‌‌ئه مي‌دهد. بيشتر استنتاج‌هاي استقرايي انسان ‌با مناسبات هستي‌شناسي شهودي عجين است؛ يعني از راه استدلال به‌دست نيامده‌اند. هستي‌شناسي شهودي يك مجموعۀ محدودِ مقوله‌بنياد است كه چارچوب‌هاي نظري را شكل مي‌دهد. خلاقيت علمي با انتظارات هستي‌شناختيِ پيشين ساخت‌مند شده است و بنابراين پيشرفت علم در گرو جدايي مسير از هستي‌شناسي شهودي است. تمثيل‌ها ابزار معرفتيِ قدرتمندي جهت غلبۀ دانشمندان بر محدوديت‌هاي يادشده است، اما تمثيل‌ها نيز تحت تأثير هستي‌شناسي شهودي‌اند؛ زيرا دانشمندان در محدودۀ ذهن خود از تمثيل استفاده مي‌كنند. استفاده از دانش موجود در خلاقيت، تخيل ساخت‌مند است، پس پيشرفت علم براساس معرفت‌هاي موجود است و عملِ توليد انگاره‌هاي خلاقانه به يك شيوه است: ايجاد خلاقانۀ اكتشاف يا اختراع جديد از بعضي مفاهيم آشنا. رابطۀ مشاهده و نظريه‌ در علم برمبناي ساختار فوق از طريق تخيل خلاق برقرار مي‌شود، نه تعميم الگوهاي موجود.