تسلسل در علل مادي و مسئلۀ عدم تناهي زمان در فلسفۀ ملاصدرا

ملاصدرا معتقد است كه تسلسل در همۀ علت ها محال است و از جملۀ اين علت ها، علت مادي است. البته وي برخي ترتب هاي مادي را از اين تسلسل محال استثنا مي كند. بررسي ويژگي هاي اجزاي زمان نشان مي دهد كه اين اجزا به هم وابسته هستند. با تحليل دقيق تر ارتباط اجزاي زمان، متوجه مي شويم كه اين وابستگي در ضمن نوعي عليت مادي بوده است؛ به نحوي كه مشمول قواعد حاكم بر علل مادي مي شود. درنتيجه ادلۀ ابطال تسلسل در علل، عدم تناهي زمان را نيز در بر خواهد گرفت. براي حل اين تناقض، نشان مي دهيم كه ترتب و تقسيم پذيري زمان وابسته به اجزاي مسافت حركت مصحح زمان است و تناقض مذكور در صورتي پيش مي آيد كه حركت مصحح زمان را مقدار حركت در مسافت مستقيم بي نهايت بدانيم؛ اما با دوّار دانستن مسافت حركت مصحح زمان، اين تناقض برطرف مي شود.