تقابل رويكرد سياسي مالك اشتر نخعي و اشعث بن قيس كندي در ماجراي حكميت

مالك اشتر نخعي و اشعث بن قيس كندي دو شخصيت مؤثر در حوادث دوران خلافت علي (ع) بودند كه در ميان كوفيان ابهت زيادي داشتند؛ اما نفوذ آن دو هميشه يكسان نبود. جايگاه و نفوذ اين دو سردار در حادثه مهم حكميت به مقابله آنها با يكديگر منجر شد. مسئله اصلي در اين پژوهش آن است كه كاهش يا افزايش نفوذ مالك اشتر و اشعث در ماجراي حكميت تحت تأثير چه عواملي بوده است. بدين‌منظور اين فرضيه به آزمون گذاشته شده است كه «موقعيت و نفوذ دو سردار يماني تابعي از وضعيت عمومي جامعه و جو حاكم بر نبرد صفين بوده است». همچنين، يافته‌هاي پژوهش نشان مي‌دهد ‌كه پيش از ماجراي حكميت موقعيت مالك اشتر به‌ شكل بارزي مؤثرتر بود. وي از طريق خطبه‌ها، رجزخواني‌ها و همچنين عملكردش مجاهدان را برمي‌انگيخت؛ اما اشعث از اواسط نبرد صفين با بي‌ميلي با سپاه علي (ع) همراهي مي‌كرد. با وقوع جريان حكميت موقعيت و جايگاه اين دو سردار دگرگون شد و مالك منفعل و اشعث همه‌كاره اين واقعه شد. افزايش نفوذ اشعث و هواخواهان وي سبب بازگشت مالك اشتر و يارانش شد و حتي علي (ع) را تهديد به قتل كردند. آنها در جريان حاكميت در خصوص ذكركردن يا نكردن اصطلاح «اميرالمؤمنين» براي علي (ع)، خوش‌بيني و بدبيني به ‌كل عهدنامه و نيز درباره اطاعت از علي (ع) با هم اختلاف نظر اساسي داشتند. روش كار در اين پژوهش توصيفي تحليلي است و داده‌هاي استنتاج‌شده از منابع متقدم تاريخي را تبيين مي‌كند.