نقش زمان و مكان و مقتضيات آنها در بررسي گزارش‌هاي عاشورايي

زمان و مكان دو عنصر اساسي تشكيل‌دهنده حوادث تاريخي‌اند و بدون آنها تصور و تصديق هيچ واقعه‌اي امكان‌پذير نخواهد بود. از اين‌رو يكي از ابزارهاي مهم ارزيابي اخبار تاريخي كه از گذشته نيز مورخان به آن توجه داشته و از آن استفاده كرده‌اند بررسي مقتضيات زماني و مكاني رخدادها است. يكي از اين رويدادها حادثه عظيم عاشوراي سال 61 ه‍.ق. است كه گزارش‌هاي مربوط به آن، به منظور بررسي چرايي و چيستي آن واقعه، همواره محل رجوع و مطالعه صاحب‌نظران و انديشمندان بوده و هست. با اين حال، نگاهي به سخن تحليلگران حادثه و برداشت آنان از برخي اخبار، بيانگر فقدان توجه و دقت كافي بيشتر آنها در مسئله اساسي لزوم بررسي موقعيت زماني و مكاني گزارش‌هاي عاشورايي است. مقاله حاضر با روش توصيفي تحليلي برخي گزارش‌هاي قيام را از لحاظ اقتضائات زماني و مكاني مي‌كاود و نشان مي‌دهد كه فقدان آن چگونه زمينه پيدايي تحليل‌هاي نادرست را از نهضت سيدالشهداء (ع) فرآهم آورده است.