مطالعه تطبيقي ديدگاه شيخ صدوق و شيخ مفيد و ديدگاه سيدمرتضي و شيخ طوسي درباره بداء

از جمله باورهاي كلامي شيعيان كه آنها را از اهل سنت متمايز كرده است، مسئله بداء است. عالمان شيعه خود نيز در تبيين آن هم‌داستان نيستند و ديدگاه‌هاي متفاوت دارند. قرن‌ چهارم و پنجم، از دوره‌هاي مهم تبيين دگرسان بداء در ميان دانشوران اماميه، با مرجعيت شيخ صدوق، شيخ مفيد، سيدمرتضي و شيخ طوسي است؛ آنان به بحث و بررسي ابعاد مختلف آموزه بداء پرداخته‌، گاه ديدگاهي مشترك و گاه متفاوت داشته‌اند؛ اين پژوهش با روش توصيفي ـ تحليلي درصدد مطالعه تطبيقي ديدگاه شيخ صدوق و شيخ مفيد و ديدگاه سيدمرتضي و شيخ طوسي درباره مسئله بداء است. بدين منظور، آرا و رويكردهاي اين چهار دانشي‌مَرد درباره آموزه بداء در چند محور تبيين، تحليل و مقايسه شد؛ از جمله: تعريف بداء، رابطه بداء و نسخ، بداء در معناي حقيقي يا مجازي، بداء و مصلحت الاهي، بداء در افعال مشروط، بداء در افعال نامعلوم، بداء و يهود، روايات بداء و تأثير انديشه اعتزالي در نگرش به بداء. در نهايت مشخص شد كه ديدگاه اين چهار انديشمند وجوه مشترك و مفترقي دارد؛ بيشينه وجوه اشتراك در يك سو ميان صدوق و مفيد و در سوي ديگر ميان سيد و شيخ وجود دارد؛ اما در مقايسه ديدگاه هر يك از طرفين، با وجود برخي شباهت‌ها، وجوه افتراق فراواني وجود دارد.