امكان پيدايشي ديگر در نشانه‌هاي حتمي ظهور

آموزۀ «بداء» از آموزه‌هاي بسيار مهم و تأثيرگذار در انديشۀ اماميه است. اين آموزه گسترۀ بسيار وسيعي دارد و در مسئله نشانه‌هاي حتمي ظهور امام عصر نيز مطرح مي‌گردد. منشأ پيدايش اين مسئله، روايات دالّ بر امكان پيدايشي ديگر در تقديرهاي حتمي و از جملۀ آن‌ها علائم حتمي ظهور است. روايت خاصي از امام جواد نيز بر امكان بداء در نشانه‌هاي حتمي وجود دارد؛ در مقابل، رواياتي نيز بر ناممكن بودن تغيير در تقديرهاي حتمي دلالت دارند. رواياتي كه بر امكان تغيير در تقديرهاي حتمي دلالت دارند، به دليل قوّت متن و سند و هم‌چنين سازگاري با عقل مقدم خواهند بود، زيرا قول به عدم امكان تغيير در امور حتمي، راه يافتن عجز و ناتواني خداوند در تغيير تقديرها را در پي خواهد داشت؛ افزون بر اين‌كه جواز بداء در امور حتمي، شواهد قرآني نيز دارد.