گونه‌‌ها، سير نگارش و انگيزه‌‌هاي تأليف كتب ادعيه در پنج قرن نخست براساس دو فهرست نجاشي و شيخ طوسي

براساس دو فهرست نجاشي و شيخ طوسي، بخشي از تلاش علمي شيعيان در پنج سدۀ نخست، تأليفات دعايي بوده است. اين آثار در قالب گونه‌‌هاي مختلف دعايي است كه در بستر زماني و مكاني متفاوتي از يكديگر شكل گرفته است. اين پژوهش به شيوۀ توصيفيتحليلي در صدد مشخص شدن گونه‌‌هاي دعايي و سير هر كدام از آنان در بستر زمان و مكان و كاوش در دلايل گرايش به اين حوزۀ تأليفي است. يافته‌‌هاي پژوهش نشان مي‌‌دهد كه كتاب‌‌‌هاي «يوم و ليله»، «كتاب الدعاء‌‌»ها، كتاب‌هاي «اعمال سه ماه رجب، شعبان و رمضان»، و كتاب‌‌هاي «زيارت»، ‌گونه‌‌هاي دعايي شيعيان هستند. همچنين نگاه به روند نگارش هركدام نشانگر اقبار و ادبار عالمان به هريك از اين گونه‌‌ها در بستر زمان‌‌ و مكان‌‌هاي مختلف است و هر گونۀ دعايي، سير متفاوتي از گونۀ ديگر داشته است. اهميت دعا، مناسك، عبادت و زيارت در قرآن و احاديث بنيادي‌ترين دليل نگارش اين آثار است؛ هرچند انگيزه‌هاي شخصي و شرايط سياسياجتماعي نيز در اين امر دخيل بوده است.